30 september
I hope you’re keeping some kind of record
We zijn weer in Duitsland. Onderweg waren de bomen langs de Autobahn geler dan heen, heel af en toe al rood. De verschillende plekken waar ik het afgelopen jaar en vorig jaar was zijn aan elkaar gelijmd met tijd, en omdat alles zo snel na elkaar gebeurt, lopen ze door mij heen een beetje in elkaar over. Het grote voordeel hier is dat we vlakbij het bos logeren, het is maar vijf minuten hardlopen, en in het bos komt de tijd tot rust. Het tweede voordeel hier is dat de dieren mee zijn, zodat we het kunnen delen en ik me niet half op een andere plek hoef te voelen (dat heb ik als ze ergens logeren). Dus alles is hier en hier is ook grotendeels nu, waardoor ik ook de herinneringen kan verwelkomen. Vanochtend gaf ik voor de planeteraire medefellows een lezing over het onderzoek dat ik hier doe, dat tot nu toe vooral uit lezen en aantekeningen bestaat (onder andere naar de meersoortige vertaling van begrippen als diplomatie, deliberatie, interstitial federalism – daar heb ik nog geen mooie vertaling voor – en representatie, in de context van meersoortig beraad). Daarna ben ik met Doris naar buiten gegaan, we kwamen de reeën die graag op het veld hierachter grazen niet tegen, maar zagen wel een heel klein vogeltje, echt extreem klein. En toen ik later ging hardlopen zag ik ook een rennend roodbruin wezen, ik denk een vos. Het licht valt zo mooi tussen de bladeren door, ik kijk ook veel naar de stammen. Nu zijn we weer in onze tiny house, in de tuin van Martin en Elke. De boom in ons deel van de tuin laat walnoten vallen, pok pok. Het mag van mij nu wel kouder worden.
30 september
Nog een paar bomen uit Sydney, eerder dit jaar
29 september
Een tekening uit het boek
28 september
Muizenboekprijs
Vandaag wonnen de muizen en ik de Natuurboekenprijs. Ik vind het een overwinning voor de muizen in Nederland. Jocelyn de Groot, de boswachter in de jury, las dit muizengedichtje voor.
De avond is van hooi
De avond is van hooi. Dit plekje is nog warm.
De verte is van zon. De hemel van karton.
En je buik dichtbij mijn oor. En je voeten op mijn staart.
En je neus tegen mijn rib. En je hand onder mijn hoofd.
Je adem is zo zacht. En de avond wordt een droom.
En de dromen zijn van hooi. En de dromen zijn van hooi.
27 september
Herfstblad
voor Doris
Je heel zachte ziel, je heel zachte stem. Ze hebben zoveel over je gezegd, soms prikken hun woorden nog na. Maar je weet dat je hier bent, we zitten heel dicht naast elkaar. Het is weer herfst, ik heb een blad voor je meegenomen.
26 september
Puca's rug
25 september
Het PAIS Protest
Sinds april kom ik regelmatig online samen met een clubje mensen onder aanvoering van Guus Liebrand van Niet Hersteld om samen een protest te organiseren om aandacht te vragen voor mensen met postvirale ziektes zoals long covid en ME: het PAIS Protest. We hebben nu een datum, 30 november, en een locatie, het Malieveld te Den Haag. Parallel aan de fysieke demo en een installatie met rolstoelen zal er een online protest plaatsvinden. Ik vind het een heel bijzonder project, omdat de doelgroep zich nauwelijks kan organiseren - strijd kost energie die er niet is en van inspanning zoals rechtop zitten en praten wordt je met deze ziektes zieker. De kerngroep bestaat vooral uit mensen die ziek zijn en dus zelf niet live aanwezig kunnen zijn. We hebben dus alle hulp nodig die we kunnen krijgen: vrijwilligers voor de 30e op locatie, sponsoren (bijvoorbeeld voor T-shirts en ander drukwerk, transport, podiumhuur, registratie), en mensen die ruchtbaarheid geven aan het protest. Je kunt je hier aanmelden als je wil bijdragen, hier staat de volledige aankondiging op Instagram en hier op Facebook.
24 september
Duinviooltjes
We leggen deze dagen de laatste hand aan De schaal van een eiland, het boekje dat ik als residentieschrijver schreef/fotografeerde/tekende voor literatuurfestival Meet me at the lighthouse. Het is een portret van Schiermonnikoog uit veel verschillende hoeken. Het boekje is tijdens het festival komende november verkrijgbaar. Janine Hendriks van Kaftwerk is de vormgever, het is erg mooi geworden. Ze wilde nog een duinviooltje, dus ik tekende er twee, dan kan ze kiezen.
23 september
Bij de dierenarts in Butzbach
23 september
Parkeren
Een opvallend verschil in houding tussen de Duitse en de Nederlandse burger betreft de gezagsgetrouwheid. Dat komt bijvoorbeeld tot uiting bij het stoplicht, waar mensen ook als er in de verste verte niemand aankomt bij rood blijven wachten, en bij het parkeren. Ik had de auto in de rij met andere auto’s in de straat voor de tiny house half op de stoep gezet, maar met de neus de andere kant op. De man van het huisje kwam naar me toe. ‘Dat mag niet,’ zei hij. ‘Dan bellen de buren de politie en krijg je een bekeuring. Twintig euro.’ Ik bedankte hem en heb het niet meer gedaan. Een tweede voorbeeld betreft het parkeren in Gießen. Eerst ging ik moeilijk in een garage staan omdat ik op straat niet de app voor de parkeerautomaat kon downloaden. Maar de secretaresse van het kantoor vertelde me dat ik gewoon overal kan gaan staan. ‘Ik werk hier al vier jaar,’ zei ze. ‘En ik heb nog maar een keer een boete gehad. Tien euro. Dat is goedkoper dan die app.’ In Nederland zou dit niet werken, dan zou niemand ooit meer parkeergeld betalen. Maar de Duitsers betalen dus wel, op Katharina na. De moraal van dit verhaal mag je zelf bedenken; beide houdingen kunnen tot extreemrechtse regeringen leiden.
22 september
Programma werkgroep dierfilosofie
Brenda heeft een fancy flyer gemaakt voor ons programma dit najaar.
21 september
De slachttijd
Ik ben uitgenodigd om op 16 november de H.H. ter Balktlezing te geven in Nijmegen. Ik ben dus al een tijdje werk van Ter Balkt aan het lezen. Vandaag kwam ik dit gedicht tegen.
Elegie van de varkens
Er is zoiets droefs in de wijze ogen van varkens
dat zij wel profeten lijken voor de slachttijd.
(ik heb het niet erg op profeten en jij? Nee
meer houd ik van het klimop dat omhoog klimt)
Hun slagtand uitgerukt als zij op de lopende band
het moederlijf uittrekken, exodus heet Egypte,
de rode zee door van hun verlossing, stro tegemoet
en de messenrijke afgodsbeelden van de mens.
Soms staat er één, een oude beer onder de oude
boom van de kennis, oud uitstervend appelras,
doodstil en kijkt naar de wind op de horizon,
door inzicht blinder dan van nature bijna.
Bijna zie je, in de bruidsachtige herfstsluiers
in de lispelende wind, in de kruidigheid, de gedachte-
wolk op zijn topzware kop: gestreept rende ik, ever
eenmaal, en wat ben ik nu! O jammer van de getemde
varkens, zij zijn de dichters onder de dieren,
melancholiek en van weinig nut totdat aan de muur
afgebrand, hun speklaag openklapt als een elegie.
uit: In de waterwingebieden 2000.
En ook deze - Ter Balkt houdt van de metamorfose:
Grote Beuk
Hij is het zwijgen rechtop de hemel in;
de wind, de hitte en regen hieuwen zijn stam
en takken, zijn wortels als houten fonteinen
wellend uit de bronnen. Alle seizoenen
krijgen kwartier, hij is het opgetaste
korte en lange jaar, in de zomer fluistert
nog de witte sneeuwjacht in zijn blad en bronzen
herfst omarmt stormend zijn schors in de meimaand.
Toen de bleke, felle bliksems kwamen die hun
harpoenen plantten in jouw hart en vier takken
woedend versplinterden, sapstromen dempten
die opstijgen wilden na de winter, wachtte,
grote beuk, achter je de kuil (doodkalm kraken
slaapt in het veld) slechts voor jou daar gegraven.
uit: Laaglandse hymnen 2002.
20 september
Ook dit
20 september
Het verbieden van antifascisme
Toen ik naar mijn eerste popfestivals ging leerde ik dat punkers over het algemeen veel meer te vertrouwen zijn dan kakkers of normalo's. Toen ik op de kunstacademie in Den Haag zat en optrad met geïmproviseerde elektronische muziek (denk: contactmicrofoons, spoken word, noise) in kraakpanden leerde ik dat krakers / anarchisten / linkse activisten / antifa (deels overlappende groepen) ook in die categorie vallen. Mensen die op je passen in plaats van proberen je kwaad te doen.
Gisteren moest ik aan dat inzicht denken, toen ik in de krant las dat Wilders de antifa wil verbieden en dat veel partijen het met hem eens zijn. Nog los van dat dit symboolpolitiek is, omdat de antifascisten helemaal niet bezig zijn met het overnemen van het land en er ook niet zoiets is als 'de antifascisten' (de antifa bestaat net als het Animal Liberation Front uit losse cellen), is het natuurlijk zorgelijk en ondemocratisch dat een leider van een fascistische partij de antifascistische beweging wil verbieden. Straks zijn alle linkse actievoerders antifascisten en dus terroristen.
In het filosofische debat over burgerlijke ongehoorzaamheid is er consensus dat burgerlijke ongehoorzaamheid bij een gezonde democratie hoort. Anders kun je eigenlijk niet van een democratie spreken, omdat er geen mogelijkheid is de regels van het spel te veranderen – dat is een van de basisprincipes van het democratisch samenleving. Over de omtrek van die burgerlijke ongehoorzaamheid is wel veel discussie. Net als over termen als 'geweld' of 'vreedzaam verzet'. Daar zal ik nog eens uitgebreider over schrijven. Nu wil ik eigenlijk alleen opmerken dat inperken van de rechten van andersdenkenden, zoals het recht om te protesteren, een fascistische beweging is. Dat Wilders dit wil is logisch, het is verontrustend dat de VVD en andere partijen erin meegaan. Natuurlijk moeten strafbare handelingen worden vervolgd, of die nu door boeren op trekkers of antifascisten worden uitgevoerd. Maar we moeten ook praten over de veelvormigheid van geweld (waar het monddood maken van tegenstanders onder valt), en over de fascistische storm die in Nederland woedt en genormaliseerd wordt door steun voor dit soort moties.
19 september
Het jaar van de raven
1. Dit jaar zag en hoorde ik voor het eerst van mijn leven raven, in Knockvologan in Schotland. Hier wonen ze ook. Op de eerste wandeling in het bos vlakbij hoorde ik een ravenpersoon, gisteren zag ik er twee boven de tuin cirkelen. Ik zou graag bevriend zijn met een raaf of met een kraai.
2. Het is een voorrecht om zo verbonden te zijn - ik spreek de hele tijd met mensen overal, via machines. Het is ook vreemd en vreemd dat de vreemdheid ervan niet opvalt.
3. Al die werelden die naast elkaar bestaan: het bos, het huisje, de universiteit, thuis, de mensen die ik spreek in Canada, China, Australië. Al die tijden, van bomen, gras, mensen hier en daar, van steen en hemel. Al die perspectieven: van mij naar de raaf bovenin de boom, van de raaf naar mij beneden. Alle oude boeken, alle nieuwe boeken.
4. Al die talen om betekenis te geven aan wat er plaatsvindt: ik spreek hier vooral Duits en Engels, alle talen van de andere dieren (de Duitse vogels zingen anders), het zingen van de rest van de wereld.
5. Al die werelden, woorden, toch heeft niemand ooit genoeg gedachten gehad (dan zouden we niet meer hoeven denken, noch schrijven). Maar misschien is dat juist het idee.
6. Of misschien geldt dit alleen voor mensen. Ik vermoed al langer dat het gras van alles precies genoeg weet, hetzelfde zal gelden voor de raven.
7. Als er goden bestaan zullen ze op gras lijken, kleine sprieten, het is natuurlijk onzin om te denken dat goden groot zijn qua formaat, de meeste dieren zijn ook veel kleiner dan mensen.
8. Het verlangen om precies genoeg te weten en te denken voor wie je bent, het verlangen om met jezelf samen te vallen.
9. Ik schrijf dit trouwens op de bank, we hebben in het bos gelopen en nu zijn we binnen, dit is bijna alles.
18 september
Denken
We mogen niet te veel denken. We moeten onze gedachten inhouden. We mogen niet denken over, nee, niet aan denken. Niet aan denken. We mogen wel spreken, zolang we maar niet denken aan, nee, niet aan denken. Niet te diep, niet te ver, niet te veel. We moeten onze gedachten afhechten. Afraffelen. De randen omslaan. Help ik jou help jij mij. We mogen wel spreken, zolang we maar niet te veel denken. Niet te veel denken. Aan iets anders denken. Iets normaals zoals gras of wasbenzine.
17 september
Verkenningen
Het is een mooi seizoen om zo dichtbij het bos te wonen. Ik verheug me op het verkleuren van de bladeren. Doris en ik hebben de bossen in de omgeving verkend en gisteren gingen de katten voor het eerst mee. Ze vinden het erg leuk, Miez loopt mee als een hond, Zmeu blijft liever op een plek. Verder is het druk met bijeenkomsten en lezingen en opnames en andere dingen die moeten gebeuren (zoals een dierenarts in mijn steenkolenduits uitleggen wat er met Klontjes gebit moet gebeuren) - ik had uitgekeken naar een rustige tijd in de buurt van het bos maar die is nog niet aangebroken. Maar dat het kan overschaduwt nog alles. En ik heb weer wat nieuwe gedachten, ook door de gesprekken met mijn nieuwe collega's. De katten doen hier veel yin-yangperformances, foto's daarvan kun je op het meersoortige blog bekijken.
16 september
Meersoortig beraad
Het stuk in de Groene over meersoortig beraad heeft vertraging opgelopen maar verschijnt hopelijk snel. Ik heb het al wel ingesproken, dat kun je hier beluisteren.
15 september
In het Duits
Voor als je net als ik beter Duits wil leren is er op internet veel te vinden. Bijvoorbeeld de verhalen van Kafka. Ik vond een van mijn lievelingsverhalen van hem, Der Bau, hier. Ook van Rilke is veel te vinden, bijvoorbeeld hier. Ik las met de Chinese studenten nog De Panter, en 'Ich lebe mein Leben in wachsenden Ringen' is ook heel mooi. Van Wittgenstein is ook veel te vinden, zie hier bijvoorbeeld de Filosofische Onderzoekingen.
14 september
Seoul
13 september
Zelfportretten
Ik heb ook wat nieuwe zelfportretten toegevoegd aan het flickralbum, van afgelopen jaar. Hier.
12 september
Stories
Sydney 2025
11 september
Mich in die Sprache hineintasten
Oder: mein Weg in die Sprache fühlen.
10 september
Het roekennest (afgelopen maart)
9 september
Voellichaam
In de krant las ik over Nyokabi Kariuki, een Keniaanse componist en performer die een compositie maakte over vogels die ik graag wil horen. Ik vond online wel een album dat ze maakte over long covid (en water), feeling body, heel mooi. Hier.
9 september
More-than-human deliberation workshop
More-Than-Human Deliberation: Moving towards Justice with Animals, Plants and Other Earth Beings (Online Workshop)
October 13 and 14, 9 am - 1 pm, CET, via zoom
Organization: Matthias Kramm, Eva Meijer, Lucia C. Neco
Humans are not the only beings who have interests they can express, yet our political institutions and practices do not take into account the views of other-than-human beings like animals and plants in decision-making. This omission is problematic from the perspective of democracy and justice. In this workshop we explore why and how Earth others can have a say in questions of common importance, with a particular focus on deliberation. We bring together scholars working on including more-than-human interests and insights in human decision-making, researchers who investigate how other-than-human beings express preferences or interests, and scholars working on multispecies deliberation. Together, we will explore how humans can take these preferences or interests into account in deliberative practices. The workshop also addresses (problems with) the normative structures that guide our views about deliberation, and the relation between more-than-human deliberation and other frameworks for including nonhuman preferences or interests, like rights of nature and multispecies justice.
Je kunt je hier aanmelden als je wil komen. Het hele programma is volgende week bekend.
8 september
Groeten uit Gießen
De roedel en ik zijn aangekomen in Gießen, waar ik tot en met november een Planetary Fellow ben bij het Panel for Planetary Studies op de Justus Liebig Universität. Ik zal verder onderzoek doen naar meersoortig beraad, vooral de vraag hoe beraden zich tot elkaar verhouden en hoe ze zich tot bestaande politieke instituties en praktijken verhouden (hoe ze kunnen worden geïmplimenteerd, wat een lelijk woord maar ook doeltreffend woord is in dit geval).
7 september
Wortelbibliotheek
In een metrostation in Warschau opende een mooie ondergrondse ecologische bibliotheek, zie hier. Toen ik het las dacht ik aan de Roots Library, die volgende week opent in de nieuwe tijdelijke bibliotheek OBA Next in Kraaiennest in de Bijlmer. De Roots Library gaat over de natuur en is samengesteld door Colette Olof, die verschillende mensen vroeg om een plank te vullen. Ik heb er eentje samengesteld met boeken over dieren waar de dieren zelf achter zouden staan. Je kunt hier een klein stukje lezen. Als de bieb open is zal ik de lijst hier delen ter inspiratie.
6 september
Mijn vrienden
5 september
Het festival en het tegenfestival
Ik ben in Mantova voor het festivalletteratura, het grootste literatuurfestival van Italië. Mantova is een prachtig stadje en iedereen doet mee met het festival. Er zijn meer dan vijfhonderd vrijwilligers, onder wie veel jongeren. Mijn optreden was in een heel mooie kerk met veel mensen. Hier staat een verslagje. Omdat het festival wordt gesponsord door de fossiele industrie en de dierenuitbuitingsindustrie is er ook een tegenfestival, georganiseerd door activisten. Ze vroegen me vooraf of ik het festival wilde boycotten maar daar was het te laat voor; ik had al geaccepteerd en de reis was al geboekt. Bovendien maakt mijn aanwezigheid op het festival meer uit dan deelname aan het tegenfestival. Ze vroegen of ik evengoed wilde deelnemen aan een gesprek. Dat heb ik toegezegd omwille van de dialoog. Het is wel vreemd, want in Nederland zouden schrijvers niet willen deelnemen aan een festival gesponsord door Shell, terwijl de Italiaanse schrijvers niet van zich laten horen, waardoor het op een handjevol activisten aankomt. De organisatoren van het festival waren niet blij met mijn deelname aan het tegenfestival en de anarchisten waren kritisch over mijn deelname aan het grote festival, maar iedereen was voor zover ik heb kunnen zien ook blij dat ik er was. In elk geval heb ik met en tegen veel mensen gepraat en samen nagedacht over hoe het anders en beter kan.
4 september
Andrea en Rol
Vandaag ontmoette ik in Mantua eindelijk Rol, de compagnon van mijn Italiaanse uitgever Andrea (genoemd naar een Italiaanse goochelaar, die door dichte deuren kon lopen en met geesten sprak).
3 september
Palazzo Ducale II
3 september
Palazzo Ducale
2 september
Prinzhorn
Op zoek naar iets anders kwam ik op de Public Domain Review mooie kunstwerken tegen uit de Prinzhorn Collectie. Hier.
1 september
People have the power
Miriam stuurde me een mooie versie van People have the power van Patti Smith. Hier.