31 maart
Vier mieren
Sinds een week of twee wonen er vier mieren op de vensterbank. Ik weet niet waarom. Ik weet ook niet waar ze vandaan komen. Het is voor het eerst sinds ik hier woon. Ze concentreren zich op het gebied rondom de siernetel en patrouilleren daar een paar keer per dag. Ik denk dat ze uitrusten in het richeltje van het raam, maar weet dat niet zeker. Misschien patrouilleren ze dan elders. Ik lees dat mieren zo’n 250 dutjes per dag doen, van een minuut. In totaal slapen ze vier of vijf uur per etmaal. Dus ze halen wel veel uit een dag. Het is leuk om naar ze te kijken, ik ben blij dat ze er zijn.
30 maart
Groot brood
Er is al genoeg klein brood, denk groot. Groot brood.
29 maart
Met een zonnebril op de tunnel inrijden
Elke keer als ik met een zonnebril op een tunnel inrijd voelt het als een metafoor. Voor de Nederlandse mens in deze tijd, en eigenlijk ook voor de mensen in het algemeen. We hebben het ons gerieflijk gemaakt in het licht en nu weigeren we onze zonnebril af te zetten terwijl hij ons zicht belemmert. We vertrouwen erop dat we straks weer in het licht zijn en in de auto is dat ook zo, maar als mensheid denk ik eigenlijk niet dat we er nog uitkomen, en dat de tunnel zich zal versmallen. Het gaat alleen te langzaam, voor de menselijke schaal, per tientallen jaren, waardoor mensen het niet kunnen vatten.
28 maart
Omgevallen doorgroeien
27 maart
Anders leren
In The Guardian lees ik een leuk artikel over het onderwijs in Estland. Daar gaat het blijkbaar heel goed met het leren, in tegenstelling tot hier. Vrijheid, creativiteit en zelfstandigheid zijn belangrijk, net als rust, maar de lessen lijken ook interessant. Hier.
26 maart
Dier is een mensenwoord
In de column van vandaag betoog ik dat we afmoeten van het woord 'dieren' omdat het de echte dieren kwaad doet. Hier.
25 maart
De sleutelhanger van het Hans Lilje Haus
25 maart
2070
De paddenwerkgroep was succesvol dit jaar: we hebben (meer dan) 2070 dieren geassisteerd. Er steken nog wel wat padden, kikkers en salamanders over, maar de grootste piek is voorbij. De schemer valt ondertussen later in dus ze lopen ook minder gevaar. Bovendien wordt het de komende dagen koud en droog. Ik heb de werkgroep voor dit jaar dus opgeheven. Voor volgend jaar hoop ik dat we borden kunnen plaatsen, omdat er toch elk jaar veel slachtoffers vallen (ik denk 5%, misschien iets meer). Het zou het beste zijn om de buurt af te sluiten, maar gezien de negatieve houding tegenover dieren en de natuur in dit dorp zie ik dat niet snel gebeuren.
24 maart
De kunst van het afplakken
En als bonus:
24 maart
Kattenpak
Vanochtend sprak ik op de beurs over Voorwaarts (dat is recent in het Duits verschenen). Tegelijk met de Buchmesse in Leipzig was er een mangabeurs (net als vorig jaar), dat betekent veel verklede tieners. Drie van hen (twee in kattenpak, een met een grote zilveren pruik) zaten bij het optreden, en ze knikten verwoed bij alles wat ik zei. Zo verwoed dat ik me afvroeg of ze iets hadden gebruikt. Later zag ik ze bij de boeken, ik weet zeker dat ze een exemplaar van Voorwaarts zochten.
23 maart
Leipzig
Het regent in Leipzig. Ik zit in hetzelfde hotel als vorig jaar, en dat is prettig - ik hoefde niet te zoeken toen ik uit de trein kwam, heb voor het inchecken boodschappen gedaan (ook nog uit eten is too much). Ik ben hier net als vorig jaar voor de boekenbeurs, de Leipziger Buchmesse. Nederland en Vlaanderen zijn gastland, dus er zijn veel Nederlandse schrijvers. Ik trad gisteravond met Stefan Hertmans op in het Apothekenmuseum, dat zoals de naam al aangeeft een apotheekmuseum is. Het was vol, alleen zaten de toeschouwers over drie kamers verspreid waardoor ik twee derde van hen niet kon aankijken. Ik weet niet of dat erg was.
Omdat ik morgen weer moet optreden heb ik vandaag tijd om in het daglicht de stad te zien. De fietspaden hebben een mooie kleur. Het museum voor hedendaagse kunst viel tegen, en het Bachmuseum was heel klein, het bestond uit drie kamers en het belangrijkste wat er te zien was, waren een paar handgeschreven composities. Voor het kabinet met grafvondsten stond een reisleider die iets vertelde, een van de grafvondsten leek van een afstand een gebit, maar dat zal het wel niet zijn geweest. Het zal een raadsel blijven.
22 maart
De contemplatie
In Hannover zit ik per ongeluk in een evangelisch hotel. Het is van de Hans Lilje Stiftung die de dialoog tussen de kerk en de samenleving en wetenschap wil verbeteren. Het is een zeer prettig hotel: kalm en rustig, ook al is het midden in de stad, met heel vriendelijke medewerkers. Het is ook heel goedkoop. Er is geen wifi, misschien om de contemplatie optimaal te laten verlopen. Op het nachtkastje liggen oordoppen, tegen het geluid van de kerkklokken die elk kwartier luiden. In de ontbijtzaal was er geen muziek, op zich heerlijk, maar ik begrijp nu waarom er in ontbijtzalen normaal gesproken wel muziek is: dan hoor je de anderen niet zo hard eten. Verder zijn de radiatoren een eervolle vermelding waard.
21 maart
Helder
In de trein lees ik de korte roman Clear van Carys Davies. Een predikant vertrekt naar een klein eiland om de man die er al zijn hele leven woont te vertellen dat hij het moet verlaten, dat klinkt saai, maar na een aanloop is het mooi. Om de personages, maar ook vanwege de taal. De man op het eiland spreekt Norn, een uitgestorven taal die ten noorden van Schotland werd gesproken (op de Shetlandeilanden, de Orkneyeilanden en in Caithness), en hij leert zijn taal aan zijn bezoeker. Het Norn is een taal met veel woorden voor mist (skump, gyolm, blura, ask, dunk, syora, mirkabrod, groma, rag, nombrastom, dalareek, himna, yema, dom), de bewegingen van de zee (gilgal, skreul, pulter, yog, fester) (en veel andere woorden voor de geluiden die de zee maakt), het moeras (gob, gagl, degi, dyapl, dwog, diun), de wind (binder, gas, asel, geul) en de wolken, en andere natuurverschijnselen, en vaak verwijzen de woorden die naar de natuur verwijzen ook naar iets anders, iets tussen mensen, of iets metafysisch, bijvoorbeeld over einde en begin. Het Nederlands heeft weinig woorden voor de natuur, zelfs niet voor de luchten, die hier zo groot en aanwezig zijn, en niet voor het licht. Soms vraag ik me af hoe ons bestaan eruit zou zien als dat wel zo zou zijn geweest. Dat we onszelf via de omringende wereld beter hadden kunnen begrijpen. Ik hou van simpele woorden, die veel reflecteren (zee, wit, mist, sneeuw). Maar toch.
20 maart
Tierkunst als weltbildende Praxis
Voor de bundel Nichtmenschliche Ästhetik. Kuratieren jenseits des Menschlichen, samengesteld door Jessica Ullrich, schreef ik een hoofdstuk over dieren als kunstenaars, en meer algemeen een meersoortige benadering van kunst. Als je Duits kunt lezen en universitaire toegang hebt, dan kun je het stuk hier vinden. Als de website van het Meersoortig Collectief online is dan kun je de Engelse versie lezen (de Duitse is vertaald door Ullrich).
19 maart
Symposium over nieuwe rituelen voor de meersoortige samenleving
In mei en oktober organiseer ik een online symposium over nieuwe rituelen voor de meersoortige samenleving. Het is in het Engels, en hopelijk komt er ook een website bij. Ik plak de aankondiging en het programma hieronder. Als je ze wil bijwonen, stuurt dan een bericht naar dierfilosofie@gmail.com.
New Rituals for the Multispecies Community
Symposium, University of Amsterdam, online
Animals and plants are not things but active agents who have their own interests, desires and projects in life. Their voices, agency and expressions have long been silenced by humans, and human ideas about them are often shaped by prejudice and ignorance. Moving beyond anthropocentrism in culture and politics therefore requires not only critique of existing power relations, but also new ways of engaging with nonhuman agents. Finding new forms of communication and building relations also matters with regard to taking seriously the voices of human children and youth, and adult humans who express themselves in ways that differ from the norm. In these online workshops we explore the role of rituals in working towards new, more just and caring multispecies forms of community. Rituals often center embodied acts, instead of rational forms of human speech. They are also often habitual, and involve using the imagination. For these and other reasons, rituals well suited to acknowledge and include the agency and subjectivity of nonhumans, human children, and certain neurodiverse humans. In the workshop we focus both on the creation of new rituals and reinterpreting existing rituals, from the perspective of art, activism, philosophy and theatre.
Program New Rituals for the Multispecies Community I
16 May 2024, 15-18 CET.
15-15.10 Welcome and introduction
15.10-15.55 Ike Kamphof: Shapes of a Multispecies Lifeworld. Engaging with Amphibian Migrations
15.55-16.40 Eva Meijer: Organizing Dog Dinners with Dogs
16.40-16.50 Break
16.50-17.35 Miek Zwamborn: Tidal Genesis. Honouring Seaweed by Coastal Communities
17.35-18.00 Discussion.
Program New Rituals for the Multispecies Community II
10 October 2024, 15-18 CET.
15-15.10 Welcome and introduction
15.10-15.55 GC Heemskerk and Jessica Ullrich: Curatorial Guidelines for Plants and Art Exhibitions
15.55-16.40 Alexandra Broeder: The Omen
16.40-16.50 Break
16.50-17.35 pattrice jones: Multispecies Rituals at VINE Sanctuary
17.35-18.00 Discussion.
18 maart
Ontmoeting
17 maart
Taoïsme en dierethiek
Gisterochtend gaf ik via zoom een lezing voor een groep Chinese dierendenkers. Jin, een van de leden van de werkgroep dierfilosofie, komt uit China en doet hier promotieonderzoek. Ze maakt deel uit van een groep Chinese dierethici, en vanwege mijn interesse in taoïsme en dieren spraken we af dat ik hen via zoom over mijn werk zou vertellen, waarna we een gesprek zouden hebben over taoïsme en westerse dierethiek/dierfilosofie, activisme en aanverwante zaken. Het was een open gesprek, binnen de grenzen van hun veiligheid, en ik heb veel geleerd over het Chinese denken over dieren, en meer algemeen de situatie in China voor activisten en wetenschappers. Het wordt vervolgd.
17 maart
Een vreemde steen
17 maart
Frans de Waal
Ik lees net dat Frans de Waal is overleden. Ik wist niet dat hij ziek was, hij leek nog midden in het leven te staan, met onderzoek en boeken. Het werk dat ik doe in de dierfilosofie is mogelijk gemaakt door het werk van mensen als De Waal, die binnen de wetenschap (met het gereedschap van de wetenschap) het antropocentrisme van eerdere wetenschap ter discussie stellen en dieren niet langer als machines zien. Ik ben het met veel van zijn conclusies niet eens, en niet met zijn onderzoeksmethoden (dieren bestuderen in gevangenschap), en ook niet met zijn uitspraken over taal, maar tegelijkertijd is mijn uitgangspunt niet zo anders dan het zijne: andere dieren zijn wezens met innerlijke levens op wie we vaak lijken en van wie we kunnen leren. Hij wordt ook in de dierfilosofie veel geciteerd. Als ik had geweten dat hij ziek was zou ik hem wel een mail hebben gestuurd om hem te bedanken voor zijn werk (we hebben alleen heel sporadisch mailcontact gehad). In de NRC staat een mooie necrologie.
16 maart
Wat dan?
Wat als je eigenlijk ergens los in het heelal hangt zonder wat dan ook om je aan vast te houden?
Wat als de goden eigenlijk vogels zijn of andersom?
Wat als er eigenlijk echt alleen dit moment bestaat?
Of dit moment?
Of alle momenten samen tegelijkertijd?
Wat als je veilig zou zijn?
Wat als dat?
Wat als dan?
Wat dan?
15 maart
Doris met een aantal van de dingen waar ze bang voor is (maar wel minder bang dan vroeger)
14 maart
Aalscholverperformance
Op 22 november 2019 plaatste ik ook al eens een foto van deze performance op mijn weblog. Ze doen hem dus al lang.
13 maart
Berichten uit het paddenhospitaal
De paddentrek is nog volop aan de gang. We hadden een piek in februari, heel vroeg, toen het een paar dagen warm was. Daarna was het rustiger tijdens de koudere dagen en nu worden de kikkers wakker. Ik heb dit jaar veel vrijwilligers, maar evengoed zijn er slachtoffers. De overgrote meerderheid van hen redt het niet, maar soms hebben ze wat extra ondersteuning nodig.
Deze persoon was in een put gevallen met bijtend schoonmaakmiddel. Ze heeft een uur geweekt in de waterbak en smeerde hem toen ik even met Doris ging lopen.
Deze persoon is er niet goed aan toe, ze heeft waarschijnlijk een aanrijding meegemaakt maar geen uiterlijke verwondingen, dus ze heeft een kans om het te redden en komt nu bij in mijn tuin.
Deze twee padden zitten al twee weken in een put. Het vrouwtje heeft al een man op haar rug dus kan er niet via het gaas uit. Als het goed is komt de buitendienst ze vandaag na een heleboel mails bevrijden.
12 maart
Een pleidooi voor politieke verbeelding
Vandaag in de krant.
11 maart
Stiltedag
Vandaag is het Nyepi oftewel nieuwjaarsdag oftewel Dag van de stilte op Bali. Ik lees op internet dat je op Bali op deze dag niet naar buiten mag en de uren in stilte, en vastend, doorbrengt. Toeristen mogen ook hun hotel niet uit, vliegtuigen landen niet en vliegen om. Je mag geen water koken of autorijden, alle instellingen zijn gesloten. Het is om de kwade geesten te misleiden, die stilte, en het licht uitdoen, zo lijkt het net alsof het eiland onbewoond is. Maar het lijkt me ook een vorm van reiniging. Dit lijkt me een heel goede dag om in Nederland in te voeren, in plaats van feestdagen die gericht zijn op consumeren en gebruiken. Geen telefoons, geen computers. Luisteren naar je eigen gedachten en je bloed dat ruist. En daarna beter begrijpen wat je doet als je met iemand spreekt, als je naar buiten gaat, hoe je ermee ingrijpt in alles wat bestaat.
10 maart
Schrijven in de lucht
Ik had vanochtend geluk want er vlogen heel lang spreeuwen over mijn hoofd. Dat vind ik het fijnste wat er is, als er vogels over mijn hoofd vliegen.
9 maart
Voorhoofd
Vorige week ontmoetten Doris en ik haar bewonderaar weer, een grote witte hond (een Pyrenese berghond) van anderhalf. Doris vindt hem eng omdat hij zo groot is, maar ze vindt hem ook wel leuk. We zien hem af en toe, en tegenwoordig kwispelt ze naar hem, dus het leek me een goed moment om wat dichterbij kennis te maken. Hij probeerde een paar spelbuigingen uit maar Doris hapte in de lucht naar hem. Toen ging hij liggen en straalde kalmte uit. Doris bleef in de lucht happen maar snuffelde tussendoor ook aan zijn voorhoofd, hij gaf haar de tijd en daarna stond hij op en maakten ze allebei wat spelbuigingen. De ontmoeting ontroerde me omdat het zo'n mooie manier is om met de angst van iemand anders om te gaan, en omdat hij Doris zag - Doris wordt vaak verkeerd begrepen - en wist wat hij moest doen om haar vertrouwen in hem te geven. Hij gaf haar ook zijn vertrouwen, door haar dichtbij zijn gezicht in de lucht te laten happen. Ik denk dat het luchtbijten volgende keer achterwege kan blijven.
8 maart
Rijswijk 2001
8 maart
Een beetje Emily Dickinson op de vrijdag kan nooit kwaad
In this short Life that only lasts an hour
How much - how little - is within our power
7 maart
Steen van het strand
7 maart
En ook wat nieuwe tekeningen
Hier.
7 maart
Nieuwe dierenkunst op het blog van het Meersoortig Collectief
Waaronder halsbandparkietarchitectuur, rattentunnels en een nieuwe performance van Rani. Hier.
6 maart
Hoorn (Markermeer) 1998
6 maart
Het leven met of zonder staart
In de krant las ik vorige week dat het misschien gewoon toeval is dat we als diersoort geen staart hebben. Staarten hebben voordelen (evenwicht, klimmen, temperatuurregulatie) en weinig nadelen, hoewel je natuurlijk gewond kan raken aan je staart en andere dieren je staart kunnen pakken. Misschien hadden we kunnen schrijven of schilderen met onze staart (tegelijk schrijven met de handen en schilderen met de staart), of muziek maken, en in het aanraken van anderen kan een staart ook van pas komen (ik denk aan de muizen die graag staart in staart zaten). Qua mode biedt het ook kansen. Dus misschien moeten we weer die richting op evolueren, ik wil ook graag een vacht, zodat we in bomen kunnen gaan wonen en de huizen en auto's niet meer nodig hebben.
5 maart
Precies een mooi plekje gevonden naast de 7
5 maart
Het einde in de terugkeer
Mijn eerste schreden in de wereld, in december vorig jaar, voelden als een voorwaardelijke vrijlating na een lange gevangenschap en brachten geluk mee. Nu ervaar ik iets heel anders: de plekken waar ik kom doen me denken aan de eerdere keren dat ik daar was, in een leven dat als een ander leven voelt, waarvan ik afgesneden ben. Donderdag was ik in Utrecht, het is een extreme luxe om met de trein te kunnen reizen en de wereld te zien. De stations te kunnen zien die ik zo goed ken, waar ik zo vaak stond te wachten. Maar ik zag ook mezelf van eerder, op momenten en met wezens die er niet meer zijn. Alsof ik terug in de tijd reisde en ergens afscheid van nam. Vandaag stapte ik uit bij metrostation Weesperplein. Ik woonde twee keer in mijn leven bij metrostation Wibautstraat, de volgende stop (vlakbij), en dacht vandaag vooral aan die eerste keer (eind jaren negentig, ik woonde in de Swammerdamstraat, schuin achter de Ysbreeker). Zoveel tijd geleden, altijd die UvA (de enige universiteit waar ik echt van hou, maar universiteiten zijn net als natuurverschijnselen onverschillig), het metrostation rook naar wiet zoals het hoort en de straatjes liepen zoals altijd, en ik liep er ook nog. Maar het had net zo goed niet zo kunnen zijn. Misschien is dat het melancholische van nu, het besef dat het aan een zijden draadje hangt, wat je kan, of je iets ooit nog zal kunnen.
4 maart
Leyweg Den Haag (2006)
3 maart
Ursulakliniek Leidschendam (2000)
Bekijk de hele serie: hier.
3 maart
Rood
Ik lees Wrong Norma van Anne Carson. Ik las een paar jaar geleden Autobiography of Red (rood is mijn lievelingskleur) en het vervolg Red Doc> en het vreemde is dat ik nooit zou zeggen dat het de meest indrukwekkende boeken zijn die ik ooit las, integendeel, maar dat ik er wel heel vaak (buitensporig vaak) aan moet denken. Dus ik ben benieuwd wat er met dit boek zal gebeuren (het is een mooie uitgave, met naast tekst ook tekeningen, foto’s en collages).
2 maart
Girl
1 maart
Missing Winter
Ik schreef een tekst over het missen van de winter, met foto's erbij. De tekst is nu gepubliceerd in Oxford Public Philosophy, en wel hier. Het is deel van een langere serie filosofische beeldessays (waaronder ook Portret in bomen). Het is een mooi vormgegeven uitgave, je leest het hele tijdschrift hier.
1 maart
De muizen van Gertrudis van Nijvel
Gisteravond gaf ik de eerste langere lezing sinds de terugval in oktober, in de Geertekerk in Utrecht. De lezing ging over de muizen (ik ben bezig met een boek over de muizen) en wat we van ze kunnen leren. Na afloop kwam er iemand naar me toe die gids was geweest in de kerk. Ze vertelde me dat de Geertekerk genoemd is naar Gertrudis van Nijvel, een vroeg-middeleeuwse heilige die vaak werd afgebeeld met muizen op haar staf, of naast haar terwijl ze bad. Nu weet ik dat ze meebidden, zei de vrouw tegen me, over de muizen.
Gertrudis van Nijvel bekommerde zich om de armen (ze leefde zelf in armoede), weduwen, reizigers en stervenden, ze was ook patrones van ziekenhuizen en tuin- en veldvruchten. Ze werd aangeroepen als ratten of muizen ergens de oogst bedreigden, en is (misschien daarom) volgens sommigen de patroonheilige van katten. Misschien luisterden de dieren naar haar (ik lees op internet over een muizenval op een schilderij, maar op verschillende afbeeldingen die ik vind lijkt ze in harmonie met de ratten en muizen te zijn). Het lijkt me fijn als er ratten en muizen op je staf komen zitten. Op internet lees ik ook dat muizen symbool staan voor overleden zielen. Maar de muizen zijn in dit verhaal ook echt muizen.
Gertrudis van Nijvel stierf op drieëndertigjarige leeftijd, verzwakt door het vele vasten in haar leven, we zouden nu zeggen: ze stierf aan anorexia, maar wat is wat.