30 juni
Amfibieënmuziek
Op de website van het meersoortig collectief kun je nu luisteren naar de muziek van de amfibieënherdenking, en wel hier.
29 juni
Seoul
De kraaien klinken hier als mensen die kraaien nadoen.
28 juni
We wonen in een web dat heet vertrouwen
We wonen in een web en dat web dat heet vertrouwen. Vertrouwen is de lijnen, vertrouwen is de eindes, vertrouwen is de aankomst, vertrouwen is het wachten. Het wachten op de ander en het weven van de lijnen. We weven aan een web en dat web dat heet vertrouwen. We wachten op vertrouwen en we leven op de lijnen. We weten van de lijnen en we weten van elkaar. We houden niet van losse eindes. Dus die brengen we weer samen. Het is een continu proces. Je kunt wel even slapen, dan is er iemand anders, dat noemen ze vertrouwen. Je mag het wel vergeten, iemand anders zal onthouden. Alles wat er plaatsvindt krijgt een plekje in het web. Ik weet niet waar het eindigt want we binden elk einde aan een ander. Je zoekt niet naar het centrum want daar zijn we altijd al. We zijn gemaakt van wij en tijd is van altijd, we weten niet waar leven eindigt want we verbinden alle eindes en als we niet meer echt voorbijgaan zijn we thuis. In het web dat heet vertrouwen, op de aankomst, op het wachten, op de eindes, en de lijnen, en het centrum, dat is het antwoord op je vraag.
28 juni
Space after
Vandaag was ik in Space After , een galerie in Seoul waar eerst een performance was van Jiyoung Yoo en daarna vertelde ik over mijn werk. Jiyoung is deel van het collectief Wide-Flat Fish, dat zich inzet voor het verbeteren van de levensomstandigheden van waterdieren. Na afloop sprak ik met de andere leden van het collectief en ook nog met een paar studenten. Bij veel restaurantjes hier zwemmen de levende vissen in aquaria voor de deur, dat is erg confronterend en heftig, dus het fijn om deze mensen te spreken, die zich voor de vissen en andere waterbewoners inzetten.
27 juni
Stammen op het land en in Sydney
De eerste en laatste foto's zijn van de stam van een paperbark, ook wel punk tree genoemd, dat zijn echt mooie bomen.
27 juni
De nieuwe en de oude wijsheid
Gisteren ben ik naar Sydney gereisd, na een bijzondere en indringende week op een bijzondere en indringende plek. Ik heb de dieren goed leren kennen (inclusief de menselijke) en nu mis ik ze. Vooral Gabriel, de paarden, de rest van de ezels en de varkens, eigenlijk dus bijna iedereen; de schapen en de kippen hadden minder zin om samen dingen te doen, die heb ik nog niet zo goed leren kennen. Ze zijn allemaal heel bijzonder, zoals iedereen dat is, maar lang niet iedereen leeft onder de omstandigheden waaronder je jezelf kunt zijn. Ze hebben ook allemaal hun taken. Zorro past op de ezelgemeenschap en wacht bij het hek tot iedereen is langsgekomen. Mali houdt de omgeving in de gaten en blaft om roofdieren weg te houden. Kind Mountain brengt rust in de paardengemeenschap. Autumn, de haan, neemt nieuwe hennen uit de legbatterij letterlijk onder zijn vleugels als ze bang zijn in het begin, net als een moederkip. Ik zal nog meer over het bezoek schrijven. We hebben ook veel gelachen. Terwijl ik er was moest ik aan een paar dingen werken die af moeten, maar ik heb ook gedichten geschreven voor de dieren. Dat is eigenlijk de taal die het beste bij ze past. Ze leven in alle tijden tegelijk, met hun verledens, hun gemeenschap, de oude kennis die ze hebben als de wezens die ze zijn . En daar hebben ze me iets van laten zien, in de vreemde wereld, zo ver weg, waar ik me thuis voelde. Dat komt natuurlijk door de dieren, hun gastvrijheid en nieuwsgierigheid naar mij. Maar thuisvoelen is zeldzaam. Ik heb ook veel geleerd, filosofiedingen (op de conferentie en op het land), maar eigenlijk ook vooral over het leven. Als je iemand leert kennen die belangrijk voor je is blijft iets van jou in diegene achter, en neem je iets van diegene mee. Op die manier blijven ze allemaal wel bij me. Maar ik zal ook terug moet gaan.
26 juni
De laatste dag
25 juni
Nog een paar portretten
Frodski
Een van de wombats met schurft - het komt veel voor, en Dany en Leonard behandelen ze daartegen, met een ingenieus Home Alone-achtig systeem waarin een plastic deksel voor de ingang van hun burcht een hoofdrol speelt.
Puzzle leefde lang alleen op een veldje zonder beschutting. Hij is de senior van de ezels, en heeft nooit goed geleerd om met anderen om te gaan, maar soms doet hij mee als ze spelen. Hij komt van een eiland waar de ezels werden doodgeschoten, misschien heeft hij daar zijn moeder doodgeschoten zien worden.
24 juni
Boomportretten
23 juni
Een paar portretten
Terwijl Trump Iran bombardeert en de mensen in Gaza sterven van de honger en dorst ben ik op een plek waar de mensen met veel minder zijn en proberen in zorgzaamheid met anderen te leven - met mensen dichtbij en veraf, met de andere dieren, zowel degenen die bij de gemeenschap horen als de anderen voor het land hun thuis is, zoals de wombats, de vogels, de herten, de wilde geiten en wallabies. En de anderen hier in de gemeenschap leven in zorgzaamheid met hen.
Wookie
Kuzi 
Platero 
Zephyr (Zephyr en Mali brachten me naar de rivier, dat is best een ingewikkelde wandeling, ze namen hun rol als tourguide heel serieus. Als Mali even iets anders moest doen nam Zephyr het over). 
Mali 
Zephyr 
Gilda 
Zach
23 juni
Tuinontwerp
Kaya en Kuzi lieten me hun werk zien, ze zijn erg into land art. Je kunt de foto's hier bekijken. Ik zag ook een mooie boom bewerkt door de ezels, die staat hier.
22 juni
Wookie en Sted
Ik logeer deze week in een meersoortige gemeenschap ten zuiden van Sydney, aan de voet van een groot natuurgebied. Vanuit het appartement kijk ik uit op de plek waar de paarden 's ochtends samenkomen. Er wonen hier vier paarden samen met een pony en deels met een ezel, Gabriel, die zijn hele leven voor paarden heeft gezorgd en denkt dat hij bij de paardengemeenschap hoort. Hij is overdag bij de ezels, zij moeten een deel van de tijd niet in het gras staan vanwege hun hoeven. Gabriel woonde hiervoor ergens waar hij voor de paardenveulens zorgde, die steeds van hem werden weggehaald als ze groter werden. Nu woont hij met paarden en ezels die niet weggaan. Op de foto zie je Wookie en Sted, zij woonden hier al samen toen Danielle en Leonard hier tien jaar geleden kwamen wonen. Wookie is 31 jaar oud en blind, en Sted zorgt heel goed voor hem.
21 juni
Wywiad z Eva Meijer przeprowadzony przez Dariusza Gzyra i Patryka Szaja
Het interview dat ik alweer anderhalf jaar geleden had met twee Poolse filosofen over mijn werk staat nu online, en wel hier (in Pools en Engels, voor wie het Pools net als ik niet echt goed machtig is).
20 juni
Proberen tot begrip te komen in de stad van de grote bomen
Sydney is de stad van de grote bomen – ik ben niet eerder in een stad geweest waar zulke grote (hoge, brede, volledige) bomen staan. De bomen scheppen ruimte en houden de straten rustig.
De conferentie van de afgelopen dagen was erop gericht verschillende perspectieven op meersoortige rechtvaardigheid met elkaar in dialoog te brengen. De deelnemers hadden heel verschillende achtergronden: er waren de inheemse mensen, van over de hele wereld, die in de twee dagen voor de conferentie al een eigen conferentie hadden; de dierfilosofen, een beduidend kleinere groep; mensen uit de natuurbehoud/ecologie/rechtenvandenatuurhoek; kunstenaars en muzikanten die zich bezig houden met niet-mensen; mensen uit de democratie/deliberatiehoek. Het werkte een beetje – ik heb veel mensen gesproken en van hen geleerd. Maar er bleven ook spanningen. Voor een deel ging dat over de inhoud, voor een deel ging het over een gebrek aan dialoog (in het programma en tussen de mensen). Dat is iets om ergens anders nog eens langer over te schrijven, zodat ik recht kan doen aan ieders ideeën, maar het liet ons in elk geval zien hoe moeilijk het is om tot een gedeeld idee over meersoortige rechtvaardigheid te komen.
Een van de problemen was zoals altijd dat de andere dieren niet konden meespreken, hoewel er ook twee sessies buiten waren. Bij de eerste hield een noisy miner ons gezelschap, bij de tweede zaten er twee kookaburra’s op een tak naar ons te kijken.
19 juni
Meersoortige verhalen
1. De vogels zijn hier luider dan het verkeer.
2. Een van de sprekers vanochtend, Method Gundidza, vertelde over werk dat hij doet met de EarthLore Foundation om rituelen in ere te herstellen. Hij vertelde over een ritueel waarbij de mensen eerst de dieren in de bergen (de apen en de luipaarden) eten brachten en daarna zelf aten. De elders staan centraal in het werk, het is gebaseerd op hun herinneringen. Het planten van bomen die er vroeger waren waardoor vogels terugkomen brengt herinneringen terug. 'Westerse mensen denken dat herinneringen in je hoofd zitten,' zei ik. Daar moest hij hartelijk om lachen. De herinneringen liggen opgeslagen in het land, zei hij, het land onthoudt alles.
3. Ik ontmoette ook een Taiwanese onafhankelijkheidsstrijder, Sutej Hugu, die uit protest drie jaar stil was. Hij woonde destijds in een crematorium, daar kwam niemand. 's Nachts liep hij door het bos, hij had geen licht nodig want was zich bewust van alles. Een van de westerse vrouwen vroeg of hij veel mediteerde. Later vertelde hij me dat het helemaal niet gaat om mediteren, het bewustzijn zit in het leven zelf, in het bewust zijn van alles en de praktijken waarmee je je leven vormgeeft.
4. Patricia Gualinga, inheemse leider van de Kichwa People of Sarayaku in de Ecuadoriaanse Amazone (een heel bijzondere vrouw) vertelde dat als je verdwaald bent in de jungle, een schildpad je de weg zal wijzen. Wel in schildpaddentempo, dus het kan even duren.
5. Simon Ndonco Mitambo is een Tharakan uit Kenia, en net als Method probeert hij oude praktijken te bewaren of in ere te herstellen. Hij vertelde dat zijn gemeenschap met de regen kan praten en dat er ook een steen is die advies geeft, bovenop Mount Kenya.
6. Nu is het avond, de kaketoes zitten weer in hun boom, straks gaan we allemaal slapen.
18 juni
Yaluu
De dag begon vandaag met een welkom van de Metropolitan Local Aboriginal Land Council dat bestond uit een lied, daarna was er een welkom door Danielle Celermajer dat meer academisch van aard was, en daarna waren er verschillende rituelen door Aboriginal kunstenaars en gemeenschappen, met zang, dans en allerlei mij onbekende instrumenten. Van Nardi Simpson, een Yuwaalaraay persoon, leerde ik dat de Yuwaalaraaytaal geen woord voor vaarwel heeft. Ze zeggen alleen tot ziens als ze afscheid nemen, yaluu (hallo is yaama). Tot ziens kan zijn in dit leven of in het volgende, dus hier zit al zoveel informatie in over hoe de cultuur werkt - relaties lopen altijd door, waren er al voor we er waren. Het gaat veel meer om het weefsel dan de losse onderdelen. De rest van de dag waren er meer academische presentaties (waaronder mijne, over deliberatie met andere dieren) maar ook oefeningen. De andere dieren kwamen er tot dusver een beetje bekaaid af, dus daar heb ik me met mijn interventies op gericht (ik heb me o.a. solidair verklaard met de ibissen, die worden gemarginaliseerd en gestereotypeerd als indringers terwijl ze eigenlijk klimaatvluchtelingen zijn, ze zijn naar de stad getogen omdat de wetlands waar ze woonden drooggevallen zijn).
Onderweg zag ik roze planten en roze kaketoes, galahs genoemd, zij hebben hun hele leven dezelfde partner en als diegene sterft blijven ze alleen. Ik las ook dat ze wel veertig kunnen worden. Hopelijk hebben de Yuwaalaraay gelijk en zien ze elkaar weer terug, ergens (behalve als ze eigenlijk een hekel hadden aan hun partner natuurlijk). Ik zag ook al een lori van de Blauwe Bergen, het is een aanrader om die even te googelen.
17 juni
Meer vogels
Dit is een vijver in de botanische tuinen bij het Sydney Opera House. De boom zit helemaal vol met vogels die op aalscholvers lijken maar een slag kleiner zijn. Ze waren erg in discussie. Sowieso zijn de soundscapes hier in de stad heel anders, ik raak er steeds door afgeleid als ik loop. De vogels zijn luider en er wordt veel gediscussieerd, op verschillende toonhoogtes.
Deze meeuwensoort heb ik ook nog nooit gezien. Hun benen zijn echt zo rood, dat is geen fotografisch effect.
17 juni
Kaketoes en ibissen
Gisteren vloog ik van Bangkok naar Sydney, waar ik ben voor het Multispecies Justice Symposium van het Sydney Environment Institute. De workshop is georganiseerd door Danielle Celermajer, en het idee is om indigenous denkers samen te brengen met dierfilosofen en milieufilosofen die in de westerse denktraditie werken. Ik ben via Thailand gegaan om mijn lichaam een beetje rust te geven tussen de vluchten door. Gisteravond kwam ik hier laat aan. Terwijl ik de straat in liep dacht ik aan de kaketoes. Ik weet dat ze hier wonen, omdat ik had gelezen dat ze de drinkwaterfonteintjes kunnen gebruiken en de prullenbakken openmaken (ze hebben daar verschillende technieken voor). Maar ik wist niet of ze heel algemeen voorkwamen. Toen ik in mijn hotelkamer was en uit het raam keek zag ik dat de hele boom hier tegenover vol zat met slapende kaketoes, ik telde er zestien maar het waren er vast meer. Het ontroerde me en ik voelde me er veilig door. Er wonen hier ook veel ibissen, en alles is anders, zelfs het gras, de komkommers, de eenden en de mandarijnen.
16 juni
Wie niet, in deze tijd
16 juni
ennuwegeenspatiesmeergebruiken(alleenaanheteindvandezin)
ennuwegeenspatiesmeerbinnenzinnengebruiken(alleenaanheteind)
hebbenweminderzichtschuifevenop maarevengoedeenheelnieuwperspectief
enookmeerkrachtmassaenvolume vanondergrondszijnwenaarbovengrondsgetogenvanindividualistisch
zijnwecollectivistischgeworden vanaardszijnwenudeelvandehelekosmosaardewaterlucht voeljijhetook
ikziedatjehetookvoelt kaniküberhauptnogjijzeggenofiseralleennogwij(enmisschienzij?) wijvoelenhetook wekwakenkukelenzingengillenroepenblubbenpiepenblaffenspugenjammeren
uitzinnigsteedsuitzinniger niemandblijftachter alleswordteen woordenregenenophoedenverenvachtenjassenhuidenblijveneraankleven
zoekenanderewoordenvindendieenvergaandan wantegenhetvergaanvandewoordenheeftniemandooitnogietsgevonden
enwaarschijnlijkisdatmaargoedook
15 juni
Flora en fauna dag II
Deze Thaise eekhoorn (Callosciurus finlaysonii) negeert het verbod.
De kattenkolonie in de straat naar het hotel wordt goed verzorgd.
15 juni
Flora en fauna in Bangkok
14 juni
Nu we niet langer punten gebruiken
Nu we niet langer punten gebruiken lopen de dagen oneindig door,
Nu we niet langer punten gebruiken leidt elke gedachte naar een nieuwe,
Nu we niet langer punten gebruiken weten we niet langer waar we eindigden, laat staan waar we eindigen,
Nu we niet langer punten gebruiken overlapt elk moment met het volgende,
Nu we niet langer punten gebruiken voegen zwermen vogels zich veel vaker bij andere zwermen zodat er superzwermen ontstaan,
Nu we niet langer punten gebruiken glijden alle talen aan de randen over in andere,
Nu we niet langer punten gebruiken weet ik niet meer waar jij precies begint,
Nu we niet langer punten gebruiken hebben de raketten geen plaats meer om van op te stijgen,
Nu we niet langer punten gebruiken is geur ons belangrijkste zintuig,
Nu we niet langer punten gebruiken vermoeden we veel meer,
Nu we niet langer punten gebruiken keren de seizoenen zich naar ons toe,
Nu we niet langer punten gebruiken zingen we elke ochtend samen,
Nu we niet langer punten gebruiken voelen de woorden zich vrijer,
Nu we niet langer punten gebruiken beginnen de zeeën zich eindelijk weer te ontspannen,
Nu we niet langer punten gebruiken beginnen de roergangers zich zorgen te maken,
Nu we niet langer punten gebruiken is alles nat,
Nu we niet langer punten gebruiken is alles zacht,
Nu we niet langer punten gebruiken is alles pastel,
Nu we niet langer punten gebruiken is alles aquarel,
Nu we niet langer punten gebruiken breken alleen de onbuigzamen,
Nu we niet langer punten gebruiken horen we eindelijk wat de padden ons zeggen,
Nu we niet langer punten gebruiken fluistert de aarde tegen zichzelf in mensentaal,
Nu we niet langer punten gebruiken herkennen we onszelf in andere dieren en zij in ons,
Nu we niet langer punten gebruiken blijft het draaien,
Nu we niet langer punten gebruiken voelen we dat het blijft het bewegen,
Nu we niet langer punten gebruiken verlangen we soms (heel even) naar punten,
Nu we niet langer punten gebruiken verlangen we soms (heel even) naar grenzen,
Nu we niet langer punten gebruiken geven we mee met het paarse fluweel van vioolblaadjes,
Nu we niet langer punten gebruiken,
Nu we niet langer punten gebruiken
13 juni
Performance
Speciaal voor de fans van Miez en Zmeu heb ik de yin-yangperformancepagina geüpdatet met nieuwe foto's. Hier.
13 juni
Het gebrek aan aandacht voor wat telt
In verschillende kranten las ik dat 'Nederlanders' dan wel 'jongeren' zich minder druk maken over het klimaat dan een jaar geleden, en zeker dan 2019 (de tijd van Fridays for future). Ze maken zich drukker om Trump, Gaza, Wilders en de wooncrisis. In het stuk van de NOS staat letterlijk dat het deels komt omdat ze in de media meer over Trump etc. lezen. Maar de media schrijven hierover alsof ze een neutrale factor in het geheel zijn, dus zonder reflectie op hun eigen gedrag. Terwijl zij zich volledig in de luren laten leggen door de volksmenners die hun populariteit mede/voor een groot deel aan hun aandacht te danken hebben (net als de BBB, zie ook de discussie over de wolf). Natuurlijk zal dit in de komende decennia sowieso gaan veranderen, als het landschap en weer in Nederland net als in andere landen onherkenbaar veranderen. Maar het is treurig dat de media zo weinig verantwoordelijkheid nemen en zo lauwtjes reageren op de actie van XR erover. Voor wie zich bekommert om de niet-menselijke dieren is dit natuurlijk niet nieuw, de stilte over hun lot is oorverdovend in de NL media. Maar zelfs als het om mensen gaat is er dus weinig kritisch vermogen en moed.
12 juni
Niet over de zandhoop lopen
11 juni
The Politics of Co-creating Art with Other Animals: An Interview with G.C. Heemskerk and Jessica Ullrich
Eerder dit jaar interviewde ik G.C. Heemskerk, lezers van dit blog welbekend, en kunsthistoricus Jessica Ullrich voor Politics and Animals. Het gesprek ging over niet-menselijke dieren als kunstenaars. Het interview is nu eindelijk gepubliceerd, en wel hier. Het is echt een heel interessant en belangrijk gesprek met bovendien veel plaatjes erin dus klik die link aan en gaan.
11 juni
Kartonnen doos
Je zit in een kartonnen doos in je borstkas. De doos is niet eens klein genoeg, hij is opgevuld met stevig bruin papier, waar je op zou kunnen schrijven als je je pen daarbinnen bij je zou hebben. Maar je pen ligt op tafel naast je nieuwe notitieboek. Je gedachten werpen schaduwen over het papier.
10 juni
Magritte Museum
10 juni
Mijn moeder in Brussel
maart dit jaar
9 juni
Verfrissende categorising bij de HEMA
En je kunt ze ook allebei aanvinken.
8 juni
Een kwestie van perspectief
Mijn moeder tegen mijn tante: 'Jij kunt geen nee zeggen.'
Mijn tante: 'Ik wil ja zeggen.'
7 juni
Grote tocht
Op de wandeling kwam ik deze kleine ontdekkingsreiziger tegen, die aan het oversteken was, ik heb hen maar een lift gegeven.
7 juni
Amfibieënherdenking 2025
tekening: G.C. Heemskerk
De amfibieënherdenking was heel bijzonder. Er zijn opnames en foto's van die ik nog zal delen. De muziek van Kim David Bots en Lyckle de Jong was erg mooi en de amfibieën en insecten deden onder water mee. Hier is vast mijn toespraak.
Amfibieënherdenking 6 juni 2025
Niemand weet precies wanneer de eerste amfibieën zich hier vestigden. Niemand weet wie er eerder waren, de mensen of de padden, kikkers en salamanders. Dat wil zeggen: de mensen weten het niet, misschien weten de amfibieën het zelf, ergens in hun belichaamde geheugen.
De mensengeschiedenis van Landsmeer is in grote lijnen bekend. In 1326 was hier een parochie, met de naam Lantsmaer. Deze nederzetting aan het water werd in de eeuwen die volgden volgens Wikipedia ook gespeld als Lantsmer, Lantsmeer, Landsmer en Lansmer. Steeds waren land en water in de naam verbonden. In 1619 werd de ‘Unie van Waterland’ opgericht, waarin Landsmeer met de dorpen Ransdorp, Zunderdorp, Broek, Zuiderwoude en Schellingwoude samenwerkte, in een strijd tegen het water.
Hoe die strijd precies verliep weten we niet, maar zeker is dat de Landsmeerders zich wapenden tegen het water, en er soms mee samenwerkten. Een deel van het watergebied verlandde vanzelf, door veen, riet en dichtgegroeide sloten. Stormen bepaalden ook waar mensen konden wonen, en overstromingen maakten gewonnen land weer ongedaan. Op het moment van spreken lijken mensen gewonnen te hebben, we wanen ons veilig. Maar in de komende decennia zal de stem van het water weer luider worden.
Amfibieën maakten hoogstwaarschijnlijk deel uit van deze hele geschiedenis. Dat weten we niet zeker, want tot en met de Middeleeuwen vertellen bronnen vooral welke delen van hun lichaam je kunt eten of als geneesmiddel kunt gebruiken. Dat veranderde pas in de loop van de 18e eeuw, toen er collecties met dode dieren werden samengesteld en wetenschappers populaties in kaart begonnen te brengen.
Volgens een artikel uit 2009 van Diepenbeek, Cremers en Van Delft was Gronovius, een classicus en filoloog, dus iemand die zich met tekst bezighield, in 1756 de eerste die bij zijn beschrijvingen van amfibieën en reptielen (die toen nog tot een familie werden gerekend) ook de hun locatie in de Nederlanden noemde. Uit zijn werk weten we dat de gewone pad veel voorkwam in tuinen en op donkere en vochtige plaatsen, en dat de bruine kikker ook op heel veel plekken in Nederland te vinden was. Donkere en vochtige plaatsen waren hier genoeg, en we kunnen ervan uitgaan dat de amfibieën hier al sinds Gronovius’ geschriften te vinden zijn.
Waarschijnlijk zijn ze hier al veel langer. Amfibieën kruipen zoals jullie weten al veel langer rond op deze planeet dan mensen – ze evolueerden ongeveer 350 miljoen jaar geleden uit vissen. Mensen zijn er nog maar 250.000 jaar. Dat is een totaal andere orde van grootte. In de context van Landsmeer hebben ze het misschien moeilijk gehad in de zestiende eeuw. Toen was de Kleine IJstijd hier op zijn hoogtepunt, of eigenlijk dieptepunt qua kou, dus het zou kunnen dat ze daaronder te lijden hebben gehad, maar het kan ook dat hun winterslaap toen langer duurde.
Zeker is dat de afgelopen eeuw, met de toename van gemotoriseerd verkeer, de aanleg van moderne riolering inclusief straatkolken, en de betegeling van tuinen, heeft geleid tot nieuwe, en voor hen extreme, problemen. De amfibieën volgen nog steeds hun oude routes, van het water naar het land, en andersom, maar ze komen nu obstakels tegen die ze niet kennen en waar ze niet voor gemaakt zijn. Mensen waren en zijn zich er niet van bewust of het kan ze niet schelen.
Vandaag staan we even stil bij al die dieren die gesneuveld zijn door mensenwielen, mensenvoeten en mensenputten. Want voor padden, kikkers en salamanders gaat het niet over soortbehoud of biodiversiteit of welke menselijke blik op de groepen waar zij toe behoren. Het gaat alleen maar om hun leven. Het wordt tijd dat de mensen hun perspectief serieus nemen en ze leren zien als buren. En daarom wil ik besluiten met een gedicht.
Uit: Het witste woord, Uitgeverij Cossee 2023
6 juni
Winterbomen
Februari dit jaar.
6 juni
Wintervacht
Op zoek naar iets anders kwam ik het volgende stuk tegen. Ik denk dat ik het rond 2018 schreef, het heet dus Wintervacht.
De Inuit in het Canadese poolgebied deelden de dieren in twee groepen in: dieren die jagen en dieren die bejaagd worden. De qimmiit – letterlijk ‘veel honden’ in het Inuktitut – waren hun naaste jachtpartners. Deze honden waren niet gedomesticeerd maar deelden hun leven met de Inuït. In de kosmologie van de mensen waren de honden ontologische verwanten, familie – ze hadden een ziel en een persoonlijkheid. In hun ethiek speelden ze ook een centrale rol. Kinderen groeiden op met een hondencompagnon; pups groeiden op met een jonge mens. Jonge honden sliepen in de iglo tot ze groot genoeg waren om bij de groep honden te gaan wonen.
Ik woon ook bij de honden, bij twee honden, maar soms moet ik weg. Wat gebeurt er nu eigenlijk als ik niet bij de honden ben? Het is meer dan ze missen – ik verlies zelf mijn hond-zijn, deel van een groep zijn, mijn harig bewustzijn. We spreken de hele dag, met woorden en blikken en handen en lijven.
Denk je nog vaak aan toen je op straat woonde? Aan het evenwicht dat buiten leven met zich meebrengt, de wind (hard, zacht, haast onmerkbaar, het leunen van de lucht op je lijf, de zon), regens, harder en zachter, de druppels op je vacht?
In een van de kosmologische verhalen van de Inuït trouwde een mensenvrouw met een qimmiitman. Ze kregen kinderen. Omdat ze te arm was om voor ze te zorgen, zette ze de twee pups in een boot. Ze voeren naar het zuiden en werden daar de voorouders van de Europeanen.
Ik vraag me af of de honden mij ook zo missen als ik weg ben – ze zullen het ontbreken voelen.
De relatie tussen de Inuït en de qimmiit was niet altijd perfect: in tijden van schaarste kwam het voor dat de mensen honden aten, of dat de honden van de ene groep die uit een andere groep niet tolereerden – ik weet ook niet hoe leuk het is om sledehond te zijn (of huishond). Maar over het algemeen werden de relaties wederzijds gekenmerkt door verantwoordelijkheid en zorg.
Olli, mijn oude Roemeense compagnon, komt van de straat, waar hij in de nabijheid van mensen leefde zonder afhankelijk van ze te zijn. Hij heeft jarenlang voor zichzelf gezorgd.
De Inuït geven hun kinderen vaak namen van belangrijke voorouders. De honden krijgen namen van belangrijke hondenvoorouders. Vaak worden namen ook over soorten heen doorgegeven: de kinderen krijgen namen van belangrijke honden, de honden van belangrijke menselijke voorouders. (Mongoolse herders zien een vergelijkbare ontologische verwantschap tussen honden en mensen. Mensennamen en hondennamen zijn bij hen echter wel verschillend: zo blijven de juiste zielen in het juiste lichaam. Pups en baby’s mogen ook niet samen in een tent slapen: dan bestaat er namelijk de mogelijkheid dat hun zielen omwisselen.)
Ik koos voor een Roemeense hond omdat daar in 2013, toen ik op zoek ging naar een vriend voor Pika, net een wet aangenomen was om alle straathonden van de straat te krijgen. Ze hadden een vierjarig jongetje doodgebeten, en niet alleen de hondenvangers, ook burgers kregen geld voor dode honden, waardoor ze aan alle kanten gedood werden (met vuur, antivries, als ze klein genoeg zijn gewoon door ze dood te slaan). Als de honden die door de hondenvangers gevangen waren twee weken in het gemeentelijk asiel zaten en niet werden opgehaald werden ook zij gedood. Olli had het geluk dat hij door een stichting meegenomen werd naar een privé-asiel in het noorden. Hij woonde daar drie jaar in een kooi. (Uiteindelijk bleek dat het jongetje doodgebeten was door een waakhond.)
Olli was toen hij net bij mij woonde zo blij met zijn naam, met dat iemand hem riep.
In de tweede helft van de twintigste eeuw kwam er eind aan het samenleven van de Inuït en de qimmiit. Gedwongen door kolonisatie trokken de Inuït naar de steden, waar de Royal Canadian Mounted Police binnen een paar weken alle honden die niet aan de ketting lagen doodden. Qimmiit lagen nooit aan een ketting, ze waren vrij en autonoom. Deze Mountie Sled Dog Massacre, of simpelweg de Dog Slaughter was een van de centrale onderzoekspunten van de Qikiqtani Waarheidscommissie (2007–2012), een onafhankelijke onderzoekscommissie die de assimilatiepolitiek van de Canadese overheid onderzocht. Ze beoordeelden het als een van de meest traumatische gebeurtenissen. Van de meer dan 20.000 qimmiit zijn er nu nog ongeveer 300 over.
Olli wil geen halsband dragen, hij is door de hondenvangers met een ijzeren lus om zijn nek gevangen en kan het niet verdragen. Hij wordt (ook nu, na zeven jaar) soms ’s nachts wakker en wil dan weg, naar buiten, naar wat hij kent. Maar hij kent het hier niet, het is een ander buiten. Hij wordt doof, soms hoort hij zijn naam niet meer als ik hem roep.
Het Inuktitut heeft een woord voor heimwee als je thuis bent, dat ook kan verwijzen naar een vriend die zich ineens vreemd gedraagt: uggianaqtuq. In de afgelopen jaren heeft het woord er een betekenis bij gekregen: het wordt ook gebruikt voor onverwachte weersomstandigheden die leiden tot een veranderende leefomgeving. Voor klimaatverandering dus. Mode is een van de meest vervuilende industrieën. Ik stel voor dat we mensen genetisch aanpassen zodat ze weer een vacht kunnen laten groeien. En dan weer bij de honden gaan wonen.
5 juni
Met Zmeu
5 juni
Begrafenis
Simba had een mooie begrafenis. Alle dieren kwamen mee naar buiten en ik heb ze nog een keer aan Simba's lijfje laten ruiken. Zmeu gaf hem kopjes. Daarna heb ik hem nog wat dingen gezegd en onder de struik begraven. Als grafmonument heb ik het plastic slaaphuis gekozen dat hij meekreeg toen hij kwam. Daar zaten ze graag onder als ze in de buitenren waren. Vanochtend hebben allebei de katten in al in dat huisje gezeten, het paste net.
4 juni
Dag lieve Simba
Grootmoedige, ruimhartige, humoristische, zachtaardige, verantwoordelijke, positieve, optimistische, vrolijke, gezellige, flexibele, sociale, liefdevolle, stoere, knappe, relaxte, dappere, wijze, diplomatieke Simba is vannacht na een kort ziekbed doodgegaan. Hij is negen geworden. Hij heeft eerst zes slechte jaren gehad, alleen in een kleine vieze kooi met doorgegroeide nagels en klitten in zijn vacht, op stro en zonder hooi. En daarna drie goede, met zijn twee vriendinnen, zomers buiten (zijn favoriete plaats is de tuin, in het hoge gras), een groot schoon huis met altijd vers hooi en water, Doris, de katten en mij. Hij kon met iedereen goed opschieten, ook met wie kwam oppassen, met de katten, met kinderen, met Ellens cavia's. Hij vond iedereen aardig en iedereen hem. De allereerste keer dat ik hem zag, in een kooi in de tuin van de buren op de hoek in de bloedhitte met een deken erover, keek hij boos. Ik was heel bang dat hij dood zou gaan, en moest een aantal keer met de buren praten om hem mee te krijgen. Sinds hij hier was, was het goed. Hij was meteen gek op Olli, hij is heel eenzaam geweest, en nadat ik hem heb laten castreren kon hij zijn vriendinnen ontmoeten, Klontje en Kruidje. Klontje was de afgelopen maanden ziek, ik moest haar bijvoeren en ze voelde zich beroerd, maar dat gaat sinds vrijdag beter toen de dierenarts haar rotte kies er eindelijk uit kon trekken. Toen ze zo ziek was heeft Simba heel goed voor haar gezorgd. En nu moeten ze het zonder hem doen. We zullen hem missen. Net als Olli zou hij zeggen: verdrietig om mij? Nee toch? Maar we zijn natuurlijk wel verdrietig om hem. Hij was echt een heel bijzondere en positieve persoon die met iedereen goed kon opschieten en zijn nieuwe leven ten volle heeft omarmd. Een voorbeeld voor iedereen die opnieuw moet en kan beginnen, en voor ons iemand om veel van te houden. Het duurde overigens best lang voordat hij van mij ging houden - hij was zo iemand die altijd beleefd was, maar zijn hart niet meteen weggaf, ik denk dat het wel anderhalf jaar duurde voor ik zag dat hij om me gaf. Gelukkig hebben we deze tijd gehad, en vooral: heeft hij de tijd gehad. Dat het toch nog goed kwam.
3 juni
Herinnering: amfibieënherdenking aanstaande vrijdag
In de afgelopen decennia zijn er in Landsmeer tijdens de paddentrek en in de zomer duizenden padden, kikkers en salamanders doodgereden door auto’s, bussen, fietsen en fatbikes. Ook zijn er minstens zoveel amfibieën verdronken in de putten. Mensen gaan achteloos aan hun dood voorbij, maar voor deze dieren is hun leven net als voor ons het belangrijkste wat er is. Op 6 juni 2025 bundelen de Paddenwerkgroep Landsmeer en het Meersoortig Collectief de krachten voor een amfibieënherdenking, om even stil te staan bij de kleine dorpsgenoten die zijn gesneuveld door menselijk handelen. Locatie: We komen samen bij de vijver in de Roerdompstraat te Landsmeer, bij het beeld Baadster. Tijd: 21.04 uur tot 21.20 uur. Programma: Eerst is er een korte toespraak door Eva Meijer van de Paddenwerkgroep Landsmeer. Daarna is er een muziekstuk met klarinet, gitaar en onderwatergeluiden door Kim David Bots en Lyckle de Jong. Neem een paraplu mee!
2 juni
Nog een paar planten uit Beveren
1 juni
Boom worden
Ik ben onderweg naar Beveren waar ik een lezing zal geven over het belang van boom worden. Je kunt de lezing hier (tijdelijk) lezen.