31 december
De highlights
Het mooiste gevoel van 2024 was toen ik van een krater waaide op IJsland. Op de een of andere manier zette dat iets recht in de verhouding tussen mij en het universum. Ik was ondanks een windwaarschuwing gaan wandelen (mijn IJslands is niet voldoende om dat soort informatie tot me te kunnen nemen). Het ene moment stond ik, het andere lag ik. Daartussen was ik even gewichtloos, los van de aarde, in de handen van wat ik niet ben.
Het mooiste moment was op een avond in de zomer. Ik ging met Doris na het eten op een warme dag nog een eindje rijden omdat ik naar het water wilde. We vonden een strandje aan het IJsselmeer. Ik ging in het zand zitten en Doris kwam tegen me aan zitten. We keken naar de meerkoeten en de dobberende boeien. Dat was een van de mooiste momenten van mijn leven omdat ik het weer kon, ergens naar toe gaan, en omdat we daar samen waren.
De mooiste gebeurtenis van 2024 is natuurlijk dat Miez en Zmeu hier zijn komen wonen. Vanaf het eerste moment is het alsof ze er altijd al waren. Ze vrolijken Doris en mij de hele dag op.
De persoon van 2024 is Doris, net als de voorgaande jaren. De mensen van 2024 zijn mijn vrienden, die ik na de long covid weer terug heb gekregen.
Wat niet mooi of goed was, want dat was er ook, mag in dit jaar blijven. Ik ben in elk geval klaar voor het volgende.
31 december
Ook een paar portretten van Zmeu
onze lieve grappenmaker
30 december
Uitrolriem
Op Tweede Kerstdag hoorde ik op mijn hardlooprondje door het Twiske een vrouw haar hond roepen, nog voor de Konijnenberg. Haar stem klonk schril. Het schemerde en er wonen daar dus konijnen en ook fazanten. Dus honden gaan er zeker op dat tijdstip vaak vandoor. Toen ik bovenop de heuvel was zag ik de hond naar haar toekomen. Ze was bang om te komen, kroop onderdanig over de grond naar de vrouw toe, en ik dacht: die krijgt straf. Je kunt het zien aan honden. De hond liet zich nauwelijks aanlijnen, durfde niet dichtbij te komen. De vrouw lijnde de hond uiteindelijk aan, en begon haar daarna te slaan met het handvat van de uitrolriem. Een zwaar handvat, voor grote honden. Ik riep dat ze moest ophouden – ik was ondertussen vlakbij – en de vrouw liep verder. Ik probeerde een gesprek aan te gaan, maar de vrouw riep alleen ritmisch op-rot-ten. Ik wist ook niet wat ik moest doen dus bleef praten. Later heb ik een melding gemaakt bij de dierenpolitie, maar die kunnen weinig doen omdat ik de vrouw niet ken. Ze zeiden wel dat ik voortaan 112 kan bellen als ik zoiets zie. Ik had geen telefoon bij me maar daar ook niet aan gedacht, omdat de meeste dieren vogelvrij zijn in Nederland. De vrouw leek op Beatrix Ruf, hetzelfde korte zwarte haar en dezelfde leeftijd, maar dan met een puntiger gezicht en praktische kleding. Ze had twee honden bij zich, een blonde huskymix van ongeveer 30-35 kilo en de hond die ze zo sloeg, een grijze herdermix, wat kleiner dan de andere. Ik zie het steeds nog voor me en denk aan het leven van die hond. Ze heeft in elk geval een andere hond, en ze wandelen. Sommige honden komen nooit de tuin uit. Maar zo geslagen worden door degene van wie je afhankelijk bent is heel erg. Ik hoop dat ik de vrouw nog kan opsporen.
30 december
Simba heeft twee goede kanten
Hij is goed bevriend geraakt met de katten. Dat is zo fijn voor hem: na zes jaar eenzame opsluiting heeft hij twee caviavriendinnen, mij, en nu dus de katten (Doris wil alleen buiten een beetje met hem spelen). Gelukkig heeft hij een heel positieve instelling, waardoor hij de veranderingen ten goede volledig kan omarmen. Hij is ondertussen al acht: hopelijk blijft hij nog heel lang in goede gezondheid bij ons.
29 december
Politieke therapie
We hebben dus (voortbordurend op mijn bericht van gisteren) niet meer psychotherapie nodig (mensen zijn al meer dan voldoende zelfgericht) maar politieke therapie. Om soortisme, racisme en seksisme af te leren, om luisteren, aandacht en empathie aan te leren. Om te begrijpen hoe je bent gevormd door politieke structuren en ideologie, en om te kunnen kiezen voor een andere houding. Voor burgers, niet-burgers, activisten, politici, gemeenschappen en naties. Zodat we de focus van het zelf naar de ander kunnen verleggen. En, wie weet, onze gemeenschappen te kunnen helen. Met G.C. Heemskerk begin ik in 2025 een bureau voor politieke therapie. Een poster is in de maak.
28 december
Onze primaire verlangens
Ik lees veel romans op het moment en denk vaak: waarom kunnen we niet gewoon zijn zoals we willen zijn? Dat klinkt naïef en dat is het ook, het is een van mijn kinderverzuchtingen (zoals: waarom zijn mensen zo gemeen tegen de andere dieren?). Maar het is ook niet-naïef, omdat ik mede bedoel dat mensen (waaronder schrijvers) zich zo weinig bewust zijn van hoe ideologie hun werkelijkheid vormt. Neem heteroseksualiteit. Ik vind het onbegrijpelijk dat zoveel mensen dat nog steeds als een soort standaardoriëntatie beschouwen, terwijl het zo duidelijk gevormd is door religie, kapitalisme (vrouw thuis, man aan het werk) en andere hiërarchische systemen. Maar mijn verlangens, denkt u nu misschien. We weten toch sinds Marx en de Frankfurter Schule (of welke kritische richting dan ook uw voorkeur heeft) dat verlangens nooit primair in het individu ontspringen maar altijd ook gekleurd zijn door ideologie (de beelden die je ziet, wat je leert over je lichaam). Of monogenderisme - waarom beschouwen mensen zich in hemelsnaam als Man of Vrouw (botoxgebruik volgt uit deze ideologie, maar ook kwaliijke opvattingen over seks, macht, enzovoort)? Hetzelfde geldt voor intuïtie, dat is geen innerlijk kompas dat ons bij onze geboorte gegeven is, maar altijd deels gevormd door eerdere ervaringen, machtsstructuren en ga zo maar door. Het is ook jammer dat tegenverhalen (denk aan Afrofuturisme of meer-dan-menselijke kunst) snel in clichés verzanden door de vorm die ons discours heeft. Dat wordt erger, die hang naar clichés – in de tijd dat ik deelneem aan het publieke debat (zeg een jaar of tien) heeft de erosie van het kritische denken doorgezet. En we hebben in Nederland al niet zoveel kritiek. De hoop in deze situatie zit erin dat je kritisch denken kunt trainen en dat er altijd weer nieuwe mensen zijn die lezen en willen leren. Ook al wordt dat tegengewerkt door de politiek (bezuinigingen op (hoger) onderwijs) en het afnemende respect voor kennis, burgerschap en geestelijke ontwikkeling. Het zou mooi zijn als we nieuwe vormen van educatie en organisatie vinden, die gebruiken maken van de snelle distributie van ideeën die nu mogelijk is en toch ruimte hebben voor het langzame denken waaruit wijsheid of tenminste begrip kan ontstaan.
28 december
Miez
mijn hartje
27 december
Wattenstaafjes bewerkt door Miez en Zmeu
27 december
Muizenfilosofie
Voor het blog van de Amerikaanse vereniging van filosofen ging ik in gesprek met Jeremy Bendik-Keymer (ook een filosoof) over muziek voor muizen en meer. Je kunt het hier lezen.
26 december
Ganzen, kerstochtend
Het geluid moet je er zelf bij denken.
26 december
Variaties
Over een kleine maand verschijnt Variaties op aanwezigheid, mijn prozagedicht (for lack of a better term) over long covid. De eerste optredens zijn geboekt. Je kunt via de website van HetMoet (de uitgever) een plek reserveren (klik hier) en het boek vast voorbestellen. Voor mensen die ziek zijn of om een andere reden niet kunnen reizen is er ook een digitale boekpresentatie, op 29 januari.
25 december
Ali Bond
We gingen met U. en R. naar de kindervoorstelling Jingle Bells in het Concertgebouw. We zijn mijn zusje (de moeder van U. en R.), mijn moeder, tante en ik. Mijn tante nam last minute een vluchteling mee, Ali. Ze vindt vaak mensen zonder huis, de laatste hiervoor was een Oekraïense cliniclown, die haar nu helpt bij het bellenblazen dat ze in de zomer doet op kinderfeestjes. Er wonen ook altijd Polen bij haar op zolder. ‘Het is wel een kindervoorstelling,’ zei mijn zusje tegen mijn tante. ‘Dat vindt hij leuk,’ zei ze. Ze had hem ook meegenomen naar de biodanza. Wat Ali ervan vond weet ik niet, hij sprak geen Nederlands en geen Engels, en ook niet in een andere taal. Mijn tante stelde hem voor. ‘Hij heet Ali,’ zei ze. ‘Ali Bond. Zoals James Bond.’ Hij zal niet echt zo heten, maar zo noemt ze hem. Ali Bond zat op het balkon omdat in onze rij geen stoelen meer beschikbaar waren. Mijn tante vond het in elk geval wel heel leuk, ze heeft met alles meegezongen, van O dennenboom tot In excelcis Deo. En de kinderen ook, dus al met al was het een geslaagde activiteit.
24 december
Croissants
De vrouw van de kleine hondjes die altijd heel hard blaffen als ze Doris zien stond bij de vijver met een gele plastic zak van de Jumbo. Ze haalde er iets uit en gooide het in het water. De eenden zijn al weken nergens te bekennen en de reiger staat tegenwoordig bij de andere vijver. Toen ik dichterbij kwam, zag ik dat het een croissant was. Er volgde nog een croissant, en nog een. Ze bleven op het wateroppervlak drijven. Drie kleine bootjes van brood, ze zagen er dapper uit. De vrouw keek er nog even naar, daarna vouwde ze de plastic tas op tot een prop en liep naar huis.
23 december
Doris heeft haar nieuwe hobby vaak kunnen uitoefenen dit najaar
22 december
TroostPowerPoint
We hebben op Eerste Kerstdag nog een paar plekken over bij het troostspreekuur (zie hieronder, 16-12). Ik heb een powerpoint voorbereid dus je kunt ook gewoon toeschouwer zijn als je een beetje verlegen bent maar er toch graag bij bent. Stuur in dat geval wel een mailtje voor de zoomlink.
22 december
Choose
Een oude tekening die ik tegenkwam, nog steeds actueel.
Deze hoort er ook bij.
21 december
Alien
Kijktip: via NPO Start is Once an Alien te zien van Sema Bekirovic, een bijzondere kunstenaar.
21 december
Werk ze
‘Werk ze,’ zei ik tegen de boodschappenbezorger. ‘It means have a good work day, literally: work them.’ Hij herhaalde het. ‘Like German,’ zei hij. Hij vertelde dat hij over drie weken met Nederlandse les begint. Ik vroeg waar hij vandaan kwam. ‘Romania.’ Doris was aan het blaffen, dus ik wees naar boven. ‘The dog is also Romanian, and the cats.’ Ik vertelde dat ik vorige maand nog in Boekarest was voor een lezing, dat ik filosoof was. ‘I love philosophy,’ zei de bezorger. ‘Especially ancient Greek philosophy. In fact, I just ordered Plato’s Republic.’ Hij was nu De kunst van het oorlogvoeren aan het lezen, van Sun Tzu, daarna zou hij aan Plato beginnen. Hij vertelde dat hij vierduizend boeken bezat, waarvan hij de helft heeft gelezen. Goed zo, zei ik, en ik zei dat ik schrijver was. Hij wilde graag een boek van me lezen. Ik had natuurlijk even boven een boek moeten pakken maar daar dacht ik niet aan, ik gaf hem een visitekaartje en hij beloofde een boek van me te lezen. Toen ging hij weer, verder met de boodschappen, ik hoop dat het hem goed zal vergaan in dit land.
20 december
Op een mat van bloemen
Voor de ambassade schreef ik een verslagje over de dagen in Mexico. Jullie kunnen het ook lezen en wel hier.
19 december
Krukje
Ellen had een optreden op mijn oude school. Vorig jaar ook rond deze tijd, en toen had ze daarna mijn moeder bezocht (mijn ouderlijk huis is een paar minuten lopen bij de school vandaan). Dat was een verrassing, en zeer geslaagd. Dit jaar kwam ik ook. Met Doris liep ik naar de school om Ellen op te halen. Doris vond de kinderen eng. Ik verbaasde me over de eenvormigheid in hun kleding. Wij hadden allerlei subculturen: kakkers, alto’s, gabbers, punkers, normalo’s. Nu dragen ze allemaal zwarte of donkerblauwe bomberjacks boven zwarte of donkerblauwe broeken boven gympen. Via het grasveld naast de school waar Doris graag poept liepen we naar mijn moeders huis. Het werd een soort prekerstviering die ons allemaal beviel. Mijn moeder liet fotoalbums zien. De katten waren ook mee, en op een gegeven moment klom Miez op een krukje. Hij gooide vijf boeken uit de boekenkast, waarvan er twee op het krukje terechtkwamen, met de voorkant omhoog: de twee boeken van Ellen die mijn moeders bezit zijn.
Ook klom Doris voor het eerst op de bank, dat doet ze nooit en mag ze daar ook niet, maar de katten sliepen wel op de bank, en dus vond zij dat ze het ook mocht – heel logisch natuurlijk. Miez kroop naast haar, wat hij thuis niet doet.
Ik dacht toen ik voor de school stond te wachten: gelukkig is dit het geworden. Ik was erg ongelukkig op de middelbare school maar ik ben mezelf geworden, ik kan doen wat ik kan. Wat er verder dan ook is, dit is heel.
18 december
Troost II
17 december
Meersoortig beraad
Vandaag staat de laatste column in de NRC. Die vinden jullie hier. Dank voor het lezen! Ik zie dat de redactie de kritische noot (en tegelijk grap) uit de eerste zin van mijn laatste column heeft gehaald. Die eerste zin luidde als volgt: 'Deze krant gaat volgend jaar vernieuwen, en dat houdt onder andere een reclamecampagne in en de afschaffing van mijn mini-essays.' Want vernieuwen was de reden die me werd gegeven, en wat ik over het vernieuwen hoorde ging over marketing, reclame en filmpjes, en over dat er nieuwe columnisten zouden komen en reporters het land in zouden gaan.
16 december
De Vereniging ter Bevordering van de Troost in Nederland
Samen met Miriam Reeders, die ook bovenstaande uitnodiging tekende, ben ik begonnen aan een nieuw project: De Vereniging ter Bevordering van de Troost in Nederland. De website-met-troostlijst, podcast en troostwandeling volgen nog, maar met kerst beginnen we alvast met troostspreekuren. Jullie zijn van harte welkom, als je wel wat troost kunt gebruiken.
Informatie over het project:
We leven in een wankele tijd. Er is een klimaatcrisis, een wooncrisis, en bepaalde politici betogen zelfs dat er een asielcrisis is. Deze verhalen over de samenleving beïnvloeden hoe mensen zich voelen en hoe ze zichzelf begrijpen. Ze maken ons machteloos, moedeloos en alleen. Onder het mom van vrijheid van meningsuiting schreeuwen mensen steeds harder. Terwijl er zoals filosoof Simone Weil schrijft: ‘voor de openbare meningsuiting niet zo zeer een klimaat van vrijheid (moet) zijn, maar van stilte en aandacht waarin (het) zwakke en stuntelige gestamel zich kan laten horen.’ Met andere woorden: we hebben om tot betere besluiten en dus een betere samenleving te komen niet meer monologen nodig, maar aandacht. Vooral voor de zachtere stemmen, zoals de zieken, de ouderen, de kinderen, en de niet-menselijke wezens.
Onder de noemer ‘De vereniging ter bevordering van de troost in Nederland’ ontwikkelt het duo Reeders-Meijer een tegengeluid. We bieden mensen die wel wat troost kunnen gebruiken troost, en onderzoeken wat troost eigenlijk betekent in deze tijd.
Dit project is ontstaan vanuit een gesprek tussen twee vrienden over ziekte. Wij kennen elkaar al bijna twintig jaar en hebben eerder samengewerkt (we hebben onder andere een webloginstallatie en -voorstelling gemaakt). In de afgelopen jaren werden we allebei geconfronteerd met ziekte. Reeders heeft uitgezaaide longkanker, Meijer had van 2022-2024 long covid. Hierdoor hebben we een ander perspectief gekregen op het leven en het samenleven met anderen – en op troost. We hebben de afgelopen tijd veel gepraat over het ziekzijn, over hoe dat mensen isoleert en hoe je toch betekenis kunt vinden in de dagen. We hebben ook gemerkt hoe belangrijk kunst, filosofie en zorg zijn – medische zorg, maar zeker ook de bekommernis van vrienden en andere wezens die je nabij zijn.
Met ‘De Vereniging ter Bevordering van de Troost in Nederland’ onderzoeken we de troost van bomen, gedichten en luisteren. We willen mensen, zeker de ‘zwakke stemmen’, aanmoedigen om te laten horen waar zij troost in vinden. Zodat we met elkaar een ander verhaal over het samenleven kunnen ontwikkelen.
De Vereniging ter Bevordering van de Troost in Nederland is een Reeders-Meijer Productie.
15 december
Een kuiltje
Vorig jaar deed ik bij de Vogelbescherming de cursus Uilen in Nederland, en nu doe ik de cursus Roofvogels in Nederland. Het is heel rustgevend en je leert weer iets over je niet-menselijke buren. Het lijkt me ook een geschikt cadeau voor als je een cadeau zoekt voor iemand (iemand anders of jezelf). Zie hier. Je kunt elke dag een les volgen, het is echt leuker dan een serie kijken of op je telefoon scrollen. Je leert bijvoorbeeld over de kuilen die slechtvalken maken (en torenvalken ook, dat leerde ik in de vorige les, alleen maakt daar de vrouw de kuil) (hoe het zit in queer relaties weet ik niet; die zitten niet in de cursus). Het grind gebruiken ze overigens omdat het hygiënisch is, dat lijkt ongezellig maar valt dus wel mee.
14 december
Lees
Ik las vanochtend een mooi boekje: De kille nachten van de jeugd van Tezer Özlü, vertaald door Hanneke van der Heijden. Het heet een roman maar is van novellelengte. In de tekst vangt Özlü ervaringen, uit haar jeugd, haar opnames, van het landschap, de steden, seks. Terloops onchronologisch laat ze zien hoe herinneringen werken en hoe het heden altijd gekleurd is door het verleden. Hoe er misschien wel geen grens bestaat. Nu ligt Yr Dead van Sam Sax voor me klaar, dat begint ook mooi. Andere boekentips voor de kerst zijn iets van Ali Smith (Gliff, haar laatste roman, is wel mooi omdat een paard in mee doet, maar ik wacht op het tweede deel volgend jaar voor ik een oordeel vorm), iets van Thomas Bernhard (zoals De neef van Wittgenstein, maar De onderspitdelver is bijvoorbeeld ook een aanrader), iets van Tarjei Vesaas (wat dan ook), voor gevorderde lezers Persoonsgegevens van Jelinek, voor mensen die wat meer verhaal willen een boek van Han Kang of Olga Tokarczuk. Door smartphones en de constante stroom van informatie in de vorm van antwoorden verleren mensen het leven zelf te doorgronden en begrijpen (een verhaal samen te stellen uit de werkelijkheid, want daar heb je tijd en nadenken voor nodig). Mensen verliezen het vermogen om zich te oriënteren. Geografisch, door google maps en andere gidsen, maar ook moreel en zelfs in verhouding tot feiten. Lezen is hierdoor een daad van protest geworden, een radicale manier om je aandacht te gebruiken. Zeker het lezen van romans, waarbij de opbrengst (hiermee bedoel ik het idee van opbrengst dat in het neoliberale denken de boventoon voert en het handelen van veel mensen bepaalt) minder goed vooraf uit te rekenen is dan bij nonfictie.
14 december
Rotterdammers:
Vandaag is er een nieuw werk te zien van GC Heemskerk en Shani Leseman in hun duivententoonstelling in Boijmans Zuid. De tentoonstelling is helaas nog maar een paar dagen te zien. Dus als je nog niet geweest bent: spring op de fiets en ga kijken.
14 december
Potvisvolkeren
Tijdens de lezing afgelopen woensdag van Sue Donaldson en Will Kymlicka, waarbij ik een co-referaat gaf, vertelde Sue over de politieke structuur van potvissen. Ze hebben samenlevingen die wel 20.000 individuen kunnen tellen, die dezefde taal en cultuur delen. Binnen die volkeren of naties zijn er veel kleinere gemeenschappen. Hoe die precies verbonden zijn weten mensen niet. Hier kun je er meer over lezen.
13 december
Dat dit kan
Nog steeds denk ik bij alles: wat fijn dat dit kan. De rondjes om de vijver met Doris zonder loden jas en schoenen. Rechtop zittend werken. Meerdere afspraken op een dag. Niet bij alles hoeven denken: wat weegt dit en wat kan er nog bij. Ad libidum douchen en tandenpoetsen. Elke nacht slapen. Hardlopen (mijn rondjes draven). Kunnen voelen zonder zieker te worden: kunnen huilen om iets wat me raakt, hard lachen, meeleven met wie medeleven nodig heeft. Dit overheerst en relativeert alles - de reizen, de boeken die ik aan het afmaken ben, de rest - en tegelijk maakt het alles wat wel kan belangrijker (want het is niet voor lief te nemen). Het is niet voor lief te nemen, lezer, en natuurlijk is al het lijden relatief. Maar als je niet ernstig ziek bent dan is dat fantastisch, echt fantastisch.
12 december
Ook nog dit
11 december
In het matte winterlicht
Afgelopen week kwam ik er weer achter dat een journalist mijn werk heeft geplagieerd in een boek. Het is de derde keer dit jaar, dat een Nederlandse journalist of filosoof mijn ideeën overneemt als zijnde de hare. En dan zijn er ook nog de mensen die mijn werk als stapsteen gebruiken voor hun eigen werk maar het niet noemen. Dat is heel vreemd om mee te maken. Internationaal word ik wel gewoon geciteerd - niet altijd, maar wel in 95% van de gevallen. Maar Nederlanders citeren niet. Het heeft te maken met slordig denken en de afwezigheid van een intellectuele cultuur (een serieuze uitwisseling van ideeën, gebaseerd op argumenten van anderen en jezelf, boeken, enz. - denken is een gemeenschappelijk project, dat wordt hier niet serieus genomen), alleen is het natuurlijk gewoon diefstal. En je wordt er zelf niet minder van als je iemand citeert. Ik ergerde me eraan, maar vind het ook niet de moeite waard om er een hele zaak van te maken. In plaats daarvan ging ik met Doris naar de duinen, waar we onze speciale wandeling maakten. We zagen veel mooie kronkelbomen, er heerste winterstilte, hoewel de vogels hard floten. Dat dit mag blijven bestaan, dacht ik, deze wereld waarin mensen niet de hoofdrol spelen, dat dit zo lang mogelijk mag blijven bestaan.
10 december
Gesprekken met Doris
1. Doris en ik hadden gisteravond weer een leuk gesprek. Ze had een restje chili sin carne gehad en daarna was ze onophoudelijk aan het smakken. Dus ik zei: 'Zit er wat tussen je tanden?' Ze kent het woord tanden natuurlijk omdat we elke dag tandenpoetsen. Ze keek begrijpend naar me. 'Kom,' zei ik. 'Dan haal ik het eruit.' Toen kwam ze schoorvoetend naar me toe, want ze houdt er niet van als ik iets bij haar doe wat ze niet kent, maar ze vond het ook irritant dat er wat tussen haar tanden zat. Ik kon zo een boon achter haar voortanden vandaan halen, en toen was ze blij en hadden we elkaar weer heel goed begrepen.
2. Toen de poezen er net waren bezochten Doris en ik mijn moeder. Ik vertelde dat de poezen zo lief waren, en Doris zat erbij en deed mee met het gesprek. Ze kent het woord poezen, en lief is een van haar favoriete woorden voor zichzelf. Dus ze begreep alles en was het ermee eens, want zij vindt de poezen ook lief.
3. Een tijd geleden bezocht ik Gijsje in Den Haag. Ik vertelde het aan Doris toen ik terugkwam. Ze besnuffelde me heel lang. Ja, het was echt Gijsje. Later liepen we een rondje en rook ze lang aan het portier. Gijsjes geur zat nog aan de handgreep. Ik vertelde dat Gijsje mee was geweest in de auto. Doris kwispelde.
4. Meestal gaan we rond het middaguur naar onze geheime plek in het Twiske. Dat noem ik het mooie bosje. Doris loopt daar graag, maar ze houdt er niet van om met de auto te gaan. Soms lopen we een rondje putten in de steeg, om de kikkers en padden eruit te halen (nu niet, ze zijn in winterslaap). Dan zeg ik ‘we gaan de kikkertjes helpen’. Daar wordt ze altijd enthousiast van omdat we dan niet met de auto hoeven en ook geen enge dingen zullen ondernemen.
9 december
Wortels versus beton
12-0 voor de bomen.
8 december
Op straat kunnen lopen
In het vliegtuig naar huis zat ik naast een psycholoog die een paar maanden in Duitsland gaat wonen. Haar dochter woont er ook, en ze wil zo graag ergens wonen waar ze veilig op straat kan lopen. Ze vertelde dat ze een mooi huis heeft, maar alleen naar de supermarkt kan. De rest van de stad is te onveilig. Alina, de onderdirecteur van de school in Tlajomulco, vertelde me ook over de onveiligheid, vooral voor vrouwen (er verdwijnen in Jalisco veel vrouwen, meer dan waar dan ook in Mexico, en ze zijn nog maar net begonnen daarover te praten en zien het nog maar kort als een probleem). People are desperate, had Guillermo, mijn gids, me eerder verteld.
Terug in de bus in Nederland zag ik het land door hun ogen. Zo veilig, met genoeg water (de mensen in Tlajomulco hebben niet genoeg water - de rijken wel, de armen niet), goed onderwijs voor iedereen, sociale voorzieningen. En dan toch zo'n racistisch en angstig volk. Natuurlijk worden mensen opgezweept door de politiek en media, maar het is verdrietig dat we niet de goede kant op gaan, terwijl we de mogelijkheid hebben om rechtvaardig samen te leven.
7 december
Ik vraag me af of de bomen in Mexico moe zijn
Ze zagen er moe uit, moe en dorstig, en het lijkt me ook zwaar om het hele jaar te bloeien, het hele jaar in de warmte te staan zonder genoeg water.
6 december
Handig
5 december
De staat van de Europese literatuur
Het tweede optreden van gisteren was op de beurs, tijdens het European Festival of Literature. Het was een panelgesprek (een van de drie waar het festival uit bestond) met drie andere schrijvers. De Spaanse vragen van de moderator waren onmogelijk te verstaan door ruis op de lijn en gebrekkige vertaling, maar in de loop van het gesprek kregen we er lol in om op te reageren op de woorden die we wel verstonden. De moderator zat er dus een beetje voor spek en bonen bij, en hij beëindigde het gesprek per ongeluk een uur te vroeg - het zou twee uur duren, maar hij stopte er na een uur mee. 'Ssst,' zei Ulla Lenke, die naast me zat, toen ik mijn verbazing uitsprak. 'Straks willen ze nog doorgaan.' Eigenlijk denk ik ook dat het zo beter was dan als het nog een uur was doorgegaan, want het was best een coherent verhaal over de staat van de literatuur en het democratische belang van zorgvuldige en poëtische taal. Toen ik onderweg naar buiten liep, was het nog heel druk op de beurs. Er stonden lange rijen voor de bussen die de mensen weer wegbrachten. 'In het Spaans noemen we dit een zee van mensen,' zei Guillermo. 'In het Nederlands ook,' zei ik. Het was nog warm, op het plein speelde iemand gitaar.
4 december
Schoolbezoek
Vandaag bezocht ik een school in Tlajomulco, ten zuiden van Guadalajara. Ik werd opgehaald door Alina, de onderdirecteur van de school. Ze vertelde me dat Tlajomulco de stad is met de meeste drugscriminaliteit in Mexico en het hoogste femicidecijfer. De kinderen hebben eigenlijk allemaal te maken met criminaliteit in hun familie (een groot probleem hier is dat de drugshandelaren ook in de politiek zitten waardoor criminelen de hand boven het hoofd wordt gehouden en burgers niet weten wie ze kunnen vertrouwen). Maar sommigen redden het, komen eruit. Na aankomst kreeg ik eerst een rondleiding. Coca Cola heeft een wateropvangsysteem gesponsord waar ze erg trots op zijn. Ze doen ook aan recyclen en je kunt je waterfles vullen bij een kraan (het kraanwater hier is niet drinkbaar).
In het afgezette stukje begraven ze de poppen van monarchvlinders zodat die veilig kunnen groeien. Als ze uitkomen vliegen ze naar Canada.
Daarna begon het programma. Eerst werd er voor me gedanst en daarna begon de conferentie, zoals ze het noemden. De kinderen hadden Dierentalen en De grenzen van mijn taal gelezen. De tent was speciaal versierd voor de gelegenheid.
Er waren ook honden. Bij de school zorgen ze voor tien honden en een kat.
Het kleintje is geen pup maar een kleine hond met prachtige oren. Mexicaanse straathonden zijn heel mooi (de paarden hier zijn ook heel erg mooi). Ik hoorde dat de kinderen eigenlijk vakantie hebben maar ze waren er toch in groten getale en deden heel actief mee, ze stelden goede vragen. Na afloop aten we ijs, een specialiteit uit de regio, voor mij een vegan versie. Dat veganisme van mij vonden ze een bezienswaardigheid op zich, ik kreeg voor ik wegging een mand met vegan snacks en een oorkonde. Ik vond het een nederigmakend bezoek. Ik werd naar het hotel teruggebracht door de directeur, een man die niet tot mijn schouders kwam en nauwelijks Engels sprak. Hij kon me wel vertellen dat er hier in de bergen poema's wonen.
4 december
Er zijn veel plasticwinkels in Guadalajara
3 december
Ik, vogel van het bloeiende water
Toen ik E. schreef dat ik in Guadalajara was, vertelde ze dat ze fan is van Nezahualcóyotl, een Mexicaanse dichter uit de 15e eeuw. Ik kende zijn werk niet, maar vond net deze gedichten in Nederlandse vertaling op internet, die jullie vast ook mooi vinden.
3 december
Luisteroefeningen
De column in de krant vandaag gaat over luisteren. Hier.
3 december
Ergens zijn
Ik ben in Guadalajara voor de boekenbeurs. Deze beurs is de grootste boekenbeurs in Zuid-Amerika, en het is ook echt een heel boekenfeest waar veel lezers naartoe komen (zoals die in Göteborg in Zweden). Vanuit mijn hotelkamer zie ik de hele dag mensendrommen richting de beurs gaan, en vanaf eind van de middag ook weer in de omgekeerde richting. Het eerste optreden was samen met Mariana Matija uit Colombia, die zich bezighoudt met luisteren naar de aarde. Het was vijftig minuten maar het had net zo goed twee keer zo lang kunnen zijn. Salon 2 zat vol. Na afloop moesten we op de foto. Het is allemaal goed geregeld. De reis was rommeliger - na de grote vertraging bleek in Mexico dat ik niet meekon met de tweede vlucht. Sterker nog, ik stond niet in het systeem en was dus volgens de persoon bij de balie niet in Mexico. Maar ik ben er toch, zei ik. Daarop knikte ze vertwijfeld. Uiteindelijk moest ik zeggen dat de ambassade de reis had geboekt en toen kwam de leidinggevende erbij en kon ik verder. Ik werd opgehaald door mijn host, Guillermo, hoofd van de afdeling Finance op de universiteit en bakker. Op een gegeven moment omschreef ik Nederland als 'very wet, and very racist'. Dat is ook voor het eerst. Straks ga ik weer op pad, nu is het nog stil in het hotel en buiten. Uit het hotelraam zie ik in de verte de bergen die de stad omgeven, als wakers.
2 december
De kerststemming in Guadalajara
1 december
Ik droomde dat ik uit tekst bestond en in een vierkantje zat
